Paskalya'dan sonraki ikinci salı, babam hava aydınlanmadan mezarlığa gidiyor.
Bugün bunun günü. Herkes ölülerine kırmızı bir yumurta götürüp Mesih'in dirildiğini söyler. Ama öbürleri sabah ayininden sonra, hep birlikte, sepetleriyle gider. O tek başına, karanlıkta gidiyor ve hepimizi uyuyor sanıyor.
Döndüğünde dizlerinde toprak var. Tastaki yumurtalar iki tane eksilmiş.
Çuvalı kapının yanında. Üç gündür kapının yanında. Bir gömlek, yedek ayak bezleri, bir somun ekmek, bir de deriye sarılı keskileri. Daire'nin kendi çekiçleri var. Onun keskileri kimsede yok.
"Oturun," diyor büyükannem.
Oturuyoruz. Hepimiz, sedirlere, ellerimiz dizlerimizde; kimse konuşmuyor. Yola çıkmadan önce oturulur. Ev seni hatırlayacak kadar sessizleşene dek oturulur. Bunu daha önce bir kere yaptım, öbür hayatta, çantam ayaklarımın dibinde. Ben doğduğumdan beri bu evden kimse bir geceden uzun ayrılmadı.
İlk büyükannem kalkıyor. Köşedeki küçük ikonayı indirip onunla babamın üstünde üç kere haç çıkarıyor; babam da küçük bir çocuk gibi başını eğiyor.
"Ben trenlerin peşinden koşmam," diyor büyükannem. "Burada söyleyeceğim."
Yüzünü babamın göğsüne bastırıp paltosunun içine söylüyor; hiçbirimiz duymuyoruz.
Demir yolun burada istasyonu yok. Köy yolunun hattı kestiği yerde çizgili kulübe var, bir de bayrağıyla bekçi.
Tren orada neredeyse hiç durmaz. Çoğu gün camlar geçip gider, camların arkasındaki yüzler de.
Bugün bekçi bayrağını dümdüz uzatmış, yolun ortasında duruyor; tren yavaşlıyor.
Duymadan önce hissediyorum. Artık hep öyle oluyor. Lokomotifi değil. Lokomotifin içindekini. Üstü kapaklı derin bir kuyu; set boyunca bize doğru geliyor, dibinde kocaman, soğuk bir ağırlık var. Dört yaşındayken ona uzanmıştım, beni ısırmıştı. Uğultuyu dişlerimin arkasında tutup geçmesine izin veriyorum.
Beyaz buhar. Sıcak demir ve ıslak kumaş kokusu. Tekerlekler Fedya'dan uzun. Tam önümüzde dönmeyi bırakıyorlar; koca tren orada durup soluk alıyor.
"Kahverengi olan," diyor bekçi. "En arkadaki. Çabuk olun. Beklemez."
Babam elini Fedya'nın omzuna koyuyor.
"Kömürlüğün çatısı," diyor. "Sonbahardan önce. Örse nem değmesin."
Fedya başını sallıyor. Çenesi kasılmış.
Maşa iki koluyla boynuna sarılıp bırakmıyor. Babamın eğilmesi gerekiyor. Maşa neredeyse annemin boyunda. Bıraktığında babamın yakasında ıslak bir yer kalıyor.
Sonra ben. Beni kucağına almıyor. Altı yaşındayım, bunun için fazla büyüğüm; bunu bildiğimi de biliyor. Elini başıma koyuyor, avucunun tamamını, şapka gibi.
Eli orada her zamankinden bir nefes daha uzun kalıyor.
Annem paltosunun en üst kopçasını takıyor. Zaten takılıydı. Açıp yeniden takıyor.
"Styopa," diyor.
Hepsi bu. Babam ona bakıyor, çuvalını alıyor ve tren boyunca yürüyüp en arkadaki kahverengi vagona gidiyor; Daire'nin işçilerini bindirdiği o sade vagona. Kapıdan bir el uzanıp onu yukarı çekiyor.
O vagonun pencereleri küçük, kimse de silmemiş. Onu bulmam biraz sürüyor. Sonra işte orada; camın arkasında, hiç görmediğim iki adamın arasında, kasketi elinde.
Bizi arıyor. Güneş cama vuruyor. Bir şey görebildiğini hiç sanmıyorum.
Dudakları kıpırdıyor.
Ne yaptığını biliyorum. Ben de yapıyorum, sobanın üstünde.
Lokomotif bağırıyor. Vagonlar sırayla, en arkaya kadar birbirine çarpıyor. Cam, içinde babamın yüzüyle, set boyunca kayıp bataklığa doğru gidiyor. Dolgu yola çıkıyor. Kendi elleriyle kestiği otuz levhanın üstünden geçiyor.
Bekçi bayrağını sarıyor.
Annem buhar dağılana kadar yolda duruyor. Sonra şalını sıkılaştırıp arkasını dönüyor, eve gidiyoruz.
Yine Paskalya.
Sobanın üstünde, karanlıkta, gece ayininin çanları başlamadan önce sayıyorum.
Fedya. Maşa. Aşağıda, sedirinde büyükannem. Perdenin arkasında annem.
Dört.
Eskiden beşti.
O halde durum raporu.
Tarih: Paskalya, trenden bir yıl sonra. Yaş: yedi yıl dört ay. Boy: büyükannemin omzuna kadar. Demirhanenin kapı pervazında yeni bir çentik var. Aralıkta Fedya attı, babamın bıçağıyla; düz de değil. Ayaklar: Rodya'nın yaptığı ağaç kabuğu ayakkabılar, üçüncü çift. İlk ikisini eskittim. Konuşma: bütün harfler. Menzil: küçük şeyler için on iki adım. Personel: bir anne, bir büyükanne, bir abla, bir ağabey. Bir arkadaş. Bir kurt. Bir baba, şehirde, postayla.
Hepsi hayatta. Biri camın arkasında.
Maşa on altı yaşında. Artık kendi çantası var. Annem kışın dikti; kayıkçıdan alınan yelken bezinden, uzun askılı. İçindeki her şey annemin çantasındakiyle aynı yerde duruyor. Bizim sokaktan gelen çağrıların yarısına Maşa gidiyor. Kapıyı kızı açınca insanlar artık annesini sormuyor.
Fedya bu bahar on dördüne basıyor; on dört de loncanın seni işe alabildiği yaş. Süpürmek için. Lonca defterinde öyle yazıyor. Fedya lonca avlusunu bir kere süpürdü. Geri kalan zamanda Jar'la ormanda. Loncanın kazanı için tuzak kuruyor, dönünce de gördüklerini Gavrila'ya anlatıyor. Kimin izleri. Ne, nereyi kazmış. Ne yer değiştirmiş. Gavrila buna haberler diyor. Karşılığında haftada beş kapik veriyor, bir de tuzaklara düşenlerden pay.
Jar hâlâ efendinin kurdu. Kâhyanın defterinde öyle yazıyor. Konaktan kimse gelip o sayfaya bakmadı.
Demirhane de soğuk.
Alışamadığım bu. Bu hayatım boyunca bu evin altında hep bir ses vardı. Tık. Bekle. Tık. Şimdi bizim sokaktakiler tırpan tamir ettirmek isteyince nehir yolundan yarım gün yürüyüp komşu köydeki demirciye gidiyor. Giderken bizim kapının önünden geçiyorlar. Bazıları geçerken demirhanenin kapısından içeri bakıyor; içinde biri ölmüş bir eve bakar gibi.
Kimse ölmedi. Annem her ayın ilk pazarı onun çekiçlerini yağlıyor. Kimse ondan bunu istemedi.
Gece ayininden gri ışıkta, mumlarımızla dönüyoruz; bütün sokak çitlerin üstünden birbirine aynı şeyi söylüyor. Mesih dirildi. Gerçekten dirildi. Üç öpücük, bir de kırmızı yumurta.
Büyükannem sofrayı kurmuş. Tasta yumurtalar. Yüksek Paskalya çöreği. Beyaz peynir.
Beş kaşık.
Onunki sedirin ucunda, ikonaların altında, her zamanki yerinde. İki çentikli büyük kaşık.
Ekmeği annem kesiyor.
Ayakta, somunu göğsüne dayayarak kesiyor; onun yaptığı gibi. Bıçak onun bıçağı. Beş dilim kesiyor. Beşincisini büyük kaşığın yanına koyup bir an orada duruşuna bakıyor. Sonra oturuyor.
Yiyoruz. Yılın en güzel yemeği. Üçüncü yumurtaya kadar tadını doğru dürüst alamıyorum.
Çizgili kulübenin bekçisi öğle yemeğinden sonra çantasıyla geliyor.
Daire'nin postası sabah treniyle hat boyunca gelir; Daire'nin atölyelerinden gelen mektup da Daire'nin postasıdır. O yüzden ona gelir. Mektubu sokaktan yukarı kendisi getirir, kendisi de okur; çünkü birinin okuması gerek. Karşılığında bir testi süt alır. Bugün bir de yumurta alıyor.
Bir yılda altıncı mektup.
Öbür beşini ezbere biliyorum. İlki geçen yaz, Troitsa'da geldi; çoğu sayıydı. İşçi koğuşunun kapısından kaç baca görebildiği. Bir tezgâhta kaç adam çalıştığı. Ray atölyesinin ne kadar uzun olduğu. Adımlamış. Tek çatının altında yüz kırk adım. Hiç bu kadar büyük bir çatının altında bulunmadığını söylüyordu. Böylesinin yapıldığını bilmediğini söylüyordu.
Ben karşı duvarı dumandan görünmeyen atölyelerde bulundum. Yüz kırk adım oralarda küçük sayılırdı.
Bekçi kâğıdı açıyor. Yüzünden bayağı uzakta tutuyor.
"Sevgili anneme," diye okuyor, "oğlundan yerlere kadar eğilerek selam; mezara kadar sürecek hayır duasını dilerim. Karım Darya'ya eğilerek selam ve sevgilerimi sunarım. Çocuklarım Maşa'ya, Fedya'ya ve Kolya'ya, ömür boyu yanlarında olsun diye baba duası. Tanrı'ya şükür sağ ve sağlıklı olduğumu bildirmek için yazıyorum; Rab'den sizin için de aynısını dilerim."
Bunların hiçbiri babam değil.
Bu, atölyelerin kapısında dizlerinde bir tahtayla oturup on kapiğe mektup yazan adam. Emekli bir onbaşı. Her mektubun sonuna kendini de ekliyor: "Onun isteğiyle, size de selam eden emekli bir onbaşı tarafından yazılmıştır." Her mektup aynı selamlarla, aynı sırayla başlıyor. Bekçi şimdiye kadar okuduğu her mektubun böyle başladığını söylüyor.
Babam selamlardan sonra başlıyor.
"Şimdi de halimi anlatayım." Bekçi boğazını temizliyor. "Kutsal güne gelmedim. Kâğıdımdaki yıl doldu, ustabaşı da izin verirdi. Ama yeni hat yüzünden atölyeler bütün hafta çalışıyor; kalana da fazladan bir ruble veriliyor. Ben de kaldım. Affet, anne. Affet, Daşa."
Büyükannemin dudakları içe doğru büzülüyor.
"Bir ruble," diyor.
Annemin elleri kucağında, biri öbürünün üstünde. Kıpırdamıyorlar.
"Beni levhalardan aldılar," diye okuyor bekçi, "ızgaralara verdiler. Bunlar lokomotifin kazanının altında duran demir yataklar. Üstlerindeki işaretler benim işaretlerim değil. Burada benim hiç görmediğim işaretleri kesen ustalar var; ısı için, buharı tutmak için. İçlerinden biri otuz yıldır kesiyor, ellerini izlememe izin veriyor. Öğreniyorum anne, bu yaşımda, çocuk gibi. Buradaki büyük çekiçler kendi kendine çalışıyor. Başladıklarında hâlâ geri çekiliyorum, öbürleri de gülüyor. Bu yerde ellerimi nereye koyacağımı daha bilmiyorum."
Kâğıdı çeviriyor.
"Ekmek pahalı, bizimki gibi de değil. Zil günde dört kere çalıyor, ben de zile göre yaşıyorum. Demirhane kuru mu? Fedya, Kolya'nın gününde pervaza çentik attı mı? Kaç parmak olduğunu kimse yazmadı."
"Dört," diyor Fedya.
"Üç," diyor Maşa. "Üstüne azıcık. Eğri attın."
"Eğri değil. Pervaz eğri."
"Üç ruble kırk kapik gönderiyorum," diye okuyor bekçi, sesini biraz yükselterek. "On rublenin ikisini yatak için kesiyorlar, üçü yemeğimiz için ortak kazana gidiyor, çizme de lazım. Aziz Petrus Günü'nde daha fazla göndereceğim. Gavrila'ya, Kuzminlere ve İvan Peder'e selam ederim. Hepinizi öperim."
Sonra onbaşı ve selamı.
Bekçi mektubu katlayıp uzatıyor. Annem alıyor. Arkasından çantadan üç gümüş ruble çıkıyor, bir de kırk kapik bakır. Bekçi onları büyükannemin avucuna sayıyor, büyükannem bir daha sayıyor.
Kâğıdın söz verdiğinden az olduğunu kimse söylemiyor. Geçen yıl Troitsa'da söylemiştik, sonbaharda bir daha. Söyleyince çoğalmıyor.
Ben yine de hesabı yaptım. On. Yatağa iki gitti, kazana üç. Kalır beş. Masamızda üç ruble kırk kapik var. Demek her ay, mektubun adını koymadığı bir ruble altmış kapik var.
Çizme, diyor. Kimse her ay çizme almaz.
Büyükannem sobanın yanındaki tahtayı kaldırıp çömleği çıkarıyor.
Eski çömlek değil artık. Geçen bahar beşte bir, tek sabahta efendiye gitti. Altmış altı ruble altmış yedi kapik; memur iki kere saydı. Şimdi içinde olan, bekçinin çantasında hat boyunca gelen para. Sonbaharda içinden on altı ruble yine çıkıyor, Hazine'ye. Sonra tuz. Sonra un, bizimki bitince; bizimki de her yıl daha erken bitiyor.
Bizim sokakta dokuz ev, bizim gibi, satın almak için kâğıda haçını çizdi. Öbürleri beşte biri bulamadı. Bulana kadar oldukları gibi, efendinin günlerinde kaldılar. Kuzminler hâlâ haftada dört gün onun tarlalarında. Yegor değişen tek şeyin işin adı olduğunu söylüyor.
Derenin yanındaki otlak da artık çizginin efendi tarafında. İneğimiz bunu bilmiyor. Bu bahar iki kere, hayatı boyunca yaptığı gibi karşıya, iyi otun olduğu yere geçti. İki kere kâhyanın adamı onu avucunu açarak eve getirdi. Her seferinde otuz kapik.
Paralar çömleğe giriyor. Tahta yerine konuyor. Büyükannem ayağıyla bastırıp düzlüyor.
O akşam demirhaneye gidiyorum.
Hâlâ onun gibi kokuyor. Kömür, demir, biraz da ter. Ama daha zayıf; yaprakları iki kere demlenmiş çay gibi. Örsün üstüne bir çuval örtülmüş. Eski önlüğü kapının yanındaki çivide asılı, kaskatı; onun biçimini koruyor.
Kapı pervazında, burada olduğu son kıştan kalma benim çentiğim var. Sonra üç parmaktan azıcık fazla bir boşluk, sonra Fedya'nınki. Eğik.
Elimi çuvalın üstünden örse yaslıyorum.
Soğuk. Bu büyüklükte bir demirin ısısını kaybetmesi bütün bir gün sürer. Bu, bir yıllık soğuk.
Sonra, sobanın üstünde, Rodya'nın öğrettiği gibi içeri alıyorum. Hepsini. Sırtımın altındaki sobayı. Nefes alan dört kişiyi. Bir de hiçbir zaman ad koyamadığım şeyi; küçük, sıcak, karanlıkta aralarında dolaşan.
İçinden bir iplik var ki dolaşmıyor. Pencereden çıkıp demir yol boyunca gidiyor; inceliyor, inceliyor, benim izleyebildiğimden uzağa.
Kopmadı. Kontrol ediyorum.
Mayısta, Aziz Nikolay Günü geldiğinde huş ağaçları yeşermiş oluyor; Rodya'yla benim de bir atölyemiz var.
Mezarlığın arkasında, yamacın dibinde; derenin kıvrıldığı, kimsenin yolunun düşmediği yerde. Masa büyüklüğünde yassı bir taş var. Bir de kızılağacın köklerinin altına itilmiş, üstü bir parça çimle örtülü, huş kabuğundan bir kutu.
Rodya eşyaları kutudan çıkarıp taşın üstüne tek tek diziyor, her seferinde aynı sırayla. Bu kısmı yapmayı seviyor.
Her birinin kenarı kırık üç toprak kâse. Ulyana atacaktı. Bir tutam tuz. Küçük bir kap kül suyu; büyükannemin gömlek yıkamak için yaptığı o gri, kaygan su. Tahta tıpalı bir inek boynuzu, içi insanın gözünü kapattıracak kadar ekşimiş eski kvasla dolu. Bir topak çam reçinesi, sert ve sarı. Demirhanenin döşemesinden üç çivi.
Bir de uzun, kıvrık bir huş kabuğu; üstünde benim işaretlerim var.
"Önce kâseler," diyor Rodya.
Üç kâseyi dereden doldurup yan yana diziyor. Sonra gidip kızılağacın köküne oturuyor; sırtı taşa dönük, elleri dizlerinde.
Kıyı boyunca uzaklaşıyorum. On iki adım. Sayıyorum.
Bir yıl önce bir çizgiyi altı adımdan öteye tutamıyordum.
Soldaki kâseyi seçiyorum. Ona bakmıyorum. Bakmak da bir çeşit istemek, Rodya bunu hissedebiliyor. Dereye bakıyorum ve Nijniy'deki amfiyi düşünüyorum; pencereleri açılmayan o büyük amfiyi. İlk dönemin ikinci haftası. Suyun buza dönüşmesi. Sayfada bir çizim vardı; titreye titreye sıraya giren bir dizi küçük top.
Sonra soldaki kâsenin ısısını alıp sağdaki kâseye koyuyorum.
Soğuk üretmiyorum. Bir şey üretmek pahalı. Taşımak ucuz. O yüzden ısıyı bir kâseden alıp öbürüne koyuyorum.
Solda, suyun üstünde kenardan içeri doğru beyaz bir zar yayılıyor. Kalınlaşıyor. Gıcırdıyor; taze kara basan bir çizme gibi minicik bir ses. Sağda sudan incecik bir buhar yükselip rüzgârda eğiliyor.
On yavaş nefes. Soldaki kâse dibine kadar buz. Sağdaki kâse parmak sokulamayacak kadar sıcak.
"Şu uyudu," diyor Rodya. Arkasını dönmeden işaret ediyor. Sol. "Şu da uyandı." Sağ. "Sen de önce gittin. Büyük işlerden önce hep gidiyorsun."
"Düşünüyordum."
"Ben de onu dedim." Kızılağaca sırıtıyor. "Çakıl benim."
Onun ayağının dibinde bir çakıl yığını var, benim ayağımın dibinde de bir tane. Onunki daha büyük. Marttan beri daha büyük.
Taşın yanına dönüp buzu avucuma boşaltıyorum. Bütün halinde çıkıyor; kâsenin biçiminde, ortasında bir hava kabarcığı. Gerçek buz, mayısta. Uzatıyorum; Rodya iki eliyle alıp dilini değdiriyor.
"Uzun olanı yap," diyor.
Ben de uzun olanı yapıyorum. Parmağımı ortadaki kâseye değdirip yukarı çekiyorum. Suyu değil. Isıyı; saman çöpü inceliğinde bir hattın ısısını. Su parmağımın peşinden kâseden yükseliyor ve yükselirken sertleşiyor. Elimin uzunluğuna gelince duruyorum. Kâsenin içinde dimdik duran, baştan sona saydam bir buz iğnesi.
Rodya iğneyi kırıp ucunu başparmağında deniyor.
"Ay," diyor, çok memnun.
Bir çivinin köşesiyle kabuğa kazıyorum. Kâse, on iki adım, on nefes. İğne, bir el boyu. Geçen mayıs kâse dediğim şey parmağımın ucunda bir kırağı tanesiydi; o taneyle de gurur duyuyordum.
Uğultu artık bir kavanoz değil. Şimdi ona ne diyeceğimi bilmiyorum. Böyle bir günde, kollarımdaki o ağırlık başlamadan önce kâseleri on iki kere yapabiliyorum.
"Şimdi de patlayanı," diyor Rodya.
"Patlamıyor."
"Çıt edeni o zaman."
Reçineden mercimek kadar bir kırıntı koparıyorum. Başparmağımın tırnağına koyuyorum.
Isıyı her aptal fırlatır, diyor Gavrila. Ben fırlatamıyorum. Bütün kış denedim. Isı toplu halde bir yere gitmek istemiyor. Gavrila'nın üç adımdan bir domuzun gözüne ısı koyduğunu gördüm; ısıya o boşluğu nasıl geçirdiğini hâlâ bilmiyorum.
Ama ateş ısı değil. Ateş, bir şeyin yenmesi. Odunun, yağın ya da reçinenin. Benden tek istediği ilk ısırık.
Kırıntıya fiske vuruyorum. Havadayken içine ısıyı koyuyorum. Çok değil. Ama hepsini tek bir yere, hepsini bir anda.
Tutuşuyor.
Sarı bir ateş tanesi, arkasında siyah dumandan bir kuyrukla, tükürerek, alçak bir yay çizip dereyi geçiyor. Karşı kıyıya çarpıp ıslak bir taşa yapışıyor ve orada yanmaya devam ediyor; taşın kendisi yanıyormuş gibi.
Rodya'nın başı onun peşinden dönüyor. Burnu havaya kalkıyor.
"Reçine," diyor. "Sen de sadece başlamasını istedin." Kaşlarını çatıyor. "Ondan sonra onu isteyen kimse yoktu. Kendi kendine gitti."
Taşın üstüne oturuyorum.
Bunu görmem bütün bir kışımı aldı. Bir buçuk yıllık dersle, yüz reçine tanesiyle ve başparmağımdaki bir yanıkla çözdüm. Rodya tek seferde anladı, burnuyla.
Kırıntının bana bedeli, aynı büyüklükte bir buz parçasını eritmek kadar. Ondan sonrasını reçine kendi ödüyor. Ben kapıyı çalıyorum, ateş kendi kendine içeri giriyor.
Ateş oku, diye kazıyorum kabuğa. Dört adım. Düştüğü yere yapışıyor.
"Şu ne?" diyor Rodya. Başparmağı kabuğun üstünde, elimin yanında.
"Hangisi?"
"Şu." Başparmağını sıranın üstünde gezdiriyor. "İki uzun, iki kısa var. Kâseden sonra da aynısını yapmıştın."
"On iki," diyorum. "On iki yazıyor."
Dudakları kıpırdayarak, yavaş yavaş bir daha üstünden geçiyor.
En sevdiği, kül suyu.
Son kâseye biraz döküyorum. Gri; parmaklarının arasında sabun gibi kayıyor, teninde bırakırsan yakmaya başlıyor. Büyükannem onu küçüklerden uzak tutar.
Sonra kvas. Boynuzdan tek damla.
Cızırdıyor.
Rodya'nın bütün yüzü açılıyor. Kulağı neredeyse içine girecek kadar kâsenin üstüne eğiliyor. Biraz daha döküyorum; gri su bembeyaz köpürüp sıçrıyor, çıkan koku ikimizin de yüzünü buruşturuyor.
"Bunu kim yapıyor?" diyor.
"Kimse. Kendi kendine yapıyor."
"Çok gürültülü." Dinliyor. Elini dokunmadan, düz bir şekilde kâsenin üstünde tutuyor. "İçinde bir şey de yok. Cereyan yok. Ne senden ne başkasından." Topuklarının üstüne oturuyor. "Sadece kavga eden iki su."
Kavga eden iki su. Eski profesörüm bunu söylemek için üç ders harcamıştı, üstelik kara tahtası vardı.
Parmağımı kâseye sokuyorum. Öncekinden biraz daha ılık. Ben ısıtmadım. Kavga ısıttı.
Geceleri sobanın üstünde dönüp dolaşıp geldiğim şey bu. Bazı şeylerin içine hapsolmuş ısı var. Reçinede. Kül suyuyla ekşi kvasta. Nehrin aşağısından gelen adamın tüfeğindeki barutta. Orada öylece duruyor; parası çoktan ödenmiş, güneş ödemiş ya da ağaç ya da bilmediğim bir şey. Benim uğultumdan gelmiyor bile.
Çalacak doğru kapıyı bulabilsem, hiçbir şey taşımak zorunda kalmam.
Sonra çiviler var.
Kutunun dibinde, üç kırık çömlek parçasının içindeler; karlar kalktığından beri oradalar. Birincisi dere suyunda duruyor. Kahverengi. İkincisi tuzlu suda duruyor; daha da kahverengi, üstünde parmaklarıma bulaşan turuncu bir kabuk var.
Üçüncüsü de tuzlu suda. Yerden aldığım günkü kadar parlak.
Başında üç küçük kesik var. Babamın tezgâhının altında, hurdaların arasında bulmuştum. Ağzı iyi mi diye keskiyi bir kere onun üstünde denemiş olmalı.
Bir yıl, tuzlu suda. Tek leke yok.
"Sustun," diyor Rodya.
"Çivilere bakıyorum."
"Her seferinde bakıyorsun." Elini uzatıyor, parlak olanı avucuna koyuyorum. Parmaklarının arasında yuvarlıyor. "Bu kapalı bir kapı gibi. Ama arkasında iten kimse yok. Sadece kapalı."
İki aydır her gün kahverengileri hızlandırmaya çalışıyorum. Ya da yavaşlatmaya. Ya da herhangi bir şey yapmaya. Uğultuyu üstlerine koyup itiyorum, hiçbir şey olmuyor. Karanlıkta, kapının nerede olduğunu hiç bilmeden bir duvarı itmek gibi.
Tuhaf olan da bu. Çünkü buz çağırınca geliyor. Ateş geliyor.
Kabuğa bakıyorum. Sıra sıra çiziklere, bütün bir kışa.
Orada ucuzlayan her şey, eski hayatımda elimde kalemle oturup dinlediğim bir şey. Isı. Buz. Yanma. Sayfalar hâlâ gözümün önünde. Onları geçen salıdan daha iyi görüyorum. Ne zaman gidip birine baksam, gerçekten baksam, o sayfanın anlattığı şey ertesi sabah biraz daha kolay geliyor.
Pas daha sonraki bir dersti. Ben onun yerine savaşa gittim.
Demek akıllanan uğultu değil. Eski hayat, bıraktığım yerde durmamış. Burada, içimde hâlâ bir şey yapıyor. Ne yaptığını bilmiyorum. Neden yapsın, onu da bilmiyorum.
Bunu rafa, kılında demir olan domuzun yanına koyuyorum. Ama daha öne.
"Kolya." Rodya başını yana eğmiş. "Yine gürültülü düşünüyorsun."
"Kusura bakma."
"Rahatsız olmuyorum. Değirmen gibi." Parlak çiviyi suyuna, tam eski yerine koyuyor. "Oku bir daha yap. Ne kadar yandığını sayacağım."
Bir kırıntı daha koparıyorum.
Otuz bire kadar sayıyor. Bunun için bir çakıl alıyor; nedenini anlamasam da.
Yamacın tepesinden Ulyana bağırıyor: iki oğlan hemen şimdi lapalarını yemeye gelmezse tavuklara verecekmiş.
Rodya her şeyi kutuya geri koyuyor. Aynı sırayla, tersinden.
Troitsa'da ev huş dallarıyla doluyor.
Kapının üstünde, ikonaların üstünde dallar; sedirlerin arkasına da sokuşturulmuş. Bütün döşemede biçilmiş ot. Oda baştan sona yeşil kokuyor. Büyükannem ölülerin o üç gün boyunca gelip yaprakların arasında oturduğunu söylüyor; dinlenmek için.
İkinci gün akşam yemeğinde Fedya kaşığını bırakıyor.
"Kolya'yı ormana götürmek istiyorum," diyor. "Tuzaklara. Bir şeyler taşır."
Annem hemen cevap vermiyor.
Loncayla benim hakkımda bir kuralı var. Ben dört yaşındayken koymuştu. Değiştirmesini hiç istemedim.
"Lonca işi değil," diyor Fedya hemen. "Mantar toplamak gibi bir şey, neredeyse. Yakın orman. Ben her gün oradayım."
Annem masanın üstünden uzanıp bileğimi tutuyor. Çevirip başparmağıyla işaret parmağının arasına alıyor. Parmakları birbirine değiyor, bir de boşluk kalıyor. Bir an ona bakıyor.
"Çatal çama kadar," diyor. "Bir adım ötesine geçmek yok. Jar da gidecek."
"Jar hep gelir."
"Onu da gittiği renkte geri getireceksin."
Bileğimi bırakıyor. Masanın altından Maşa ayağıma vuruyor.
Orman çavdarın bittiği yerde başlıyor. Çit yok. Bir adımda güneşin altındasın, tarla kuşları ötüyor. Sonraki adımda çamların altındasın; ışık kahverengi, hava serin, ayakların hiç ses çıkarmıyor.
Fedya önde yürüyor ve konuşuyor.
Yol boyunca konuşuyor. Tavşan korkunca hangi yöne kaçar, korkmayınca hangi yöne. Patikanın düz olduğu yere neden asla ilmek kurulmaz. Tilki kuyruğuyla ne yapar. Gavrila eylülde sığınlar için ne demiş. Her şeyi Gavrila gibi çenesiyle gösteriyor, sesini de Gavrila'nınkine benzetmiş; biraz fazla kalın.
Belki üç şeyden birini aklımda tutuyorum. Çok fazla tavşan var.
Jar aramızda yürüyor. Artık göğsüme kadar geliyor; uzun, ince, soğumuş bir sobanın grisinde. Ayağını bastığı yerde yosun soluyor, arkasından yavaş yavaş eski rengine dönüyor. Böyle sıcak bir günde neredeyse hiç tütmüyor.
Tuzaklar bir derenin yanında, tavşan patikası boyunca. Bükülmüş at kılından bir ilmek; iki çubukla açık tutulmuş, eğilmiş bir fidana bağlı. Fedya'nın yirmi tane var. Hepsine tek tek uğruyor; hepsi boş, o da pek umursamıyor.
"Çoğu gün hiçbir şey çıkmaz," diyor. "Gavrila orman efendi gibi öder diyor. Geç ve eksik."
Sonra duruyor.
Otuz adım ileride, güneş vuran bir yerde, yerde bir kuş var. Kahverengi ve gri, küçük bir tavuk kadar; kanatlarını açmış, tozun içinde yuvarlanıyor.
"Dağ tavuğu," diyor Fedya, nefes kadar bir sesle. "Kıpırdama."
Kıpırdamıyorum. Nefes almıyorum. Yedi yaşındayım ve Paskalya'dan beri et yemedim. O kuşu, bir yıldır hiçbir şeyi istemediğim kadar istiyorum.
Dağ tavuğu yuvarlanmayı bırakıyor. Başını kaldırıyor.
Sonra gidiyor. Dimdik yukarı, biri ıslak bir gömlek silkeliyormuş gibi bir sesle; sonra çamların arasına.
Jar uzun başını çevirip bana bakıyor.
"Sen yaptın," diyor Fedya.
"Kıpırdamadım."
"Öne eğildin. Kuşlar her şeyden kaçar." Önümde çömeliyor. "Ama öbür şeyi de yaptın. Sen ona ne diyorsun bilmiyorum." Elini göğsüme doğru sallıyor. "Sıradan kuşlar onu umursamaz. Boynuzlular umursar. Ormanın içine işlediği her şey. Ben kızgınken Jar neden yanıma gelmiyor sanıyorsun? Dümdüz olman lazım. Böyle."
Gözlerini kapatıyor. Nefes alıp veriyor. Yüzü boşalıyor, omuzları iniyor. Lonca avlusunda, Jar'ın sırtı ne zaman tütmeye başlasa bunu yapıyor.
Deniyorum.
Uğultuyu, dolu bir bardak gibi, tutabildiğim kadar kıpırtısız tutuyorum. Bunu daha önce yaptım; mezarlık çitinin arkasında, karda. Rodya beni yine de bulmuştu. Biri o kadar çok saklanınca, demişti, oradaki en gürültülü şey o oluyor.
Demek işin sırrı tutmak değil.
İşin sırrı öbür şey. Rodya'nın iki kıştır bana anlattığı, benim de hiç işime yaramayan şey.
Kuşu istemeyi bırakmam lazım.
Yosunun üstüne oturuyorum. Bir karıncaya bakıyorum. Kendinden üç kat uzun bir çam iğnesi taşıyor; iğne durmadan takılıyor, karınca geri çekiliyor, bir daha deniyor. İğneyi bir kökün üstünden geçirişini izliyorum. Uzun sürüyor. Ortalarında bir yerde dağ tavuğunu unutuyorum.
"İşte bu," diyor Fedya, çok alçak sesle. "Öyle kal."
Patikaya bir şey çıkıyor.
Bir tavşan. On adım ötede. Arka ayaklarının üstünde doğruluyor, iki ön ayağıyla bir kulağını yıkıyor, sonra öbürünü. İri bir tavşan; kahverengi, kulaklarının ucu siyah.
Kulaklarının arasında iki küçük çıkıntı var. Koyu renkli, parlak, uçları çatallı. Oğlak boynuzu gibi; oğlak geyik olsaydı.
Bir ses çıkarmış olmalıyım. Tavşanın burnu duruyor.
"Boynuzlu tavşan," diye fısıldıyor Fedya, dudaklarını oynatmadan. "Ona bakma bile. O boyda bir erkek bacağını yarar." Bekliyor. "Lonca boynuzlara sekiz kapik veriyor. Şehirde biri satın alıyor. Ne için, bana sorma."
Tavşan dört ayağının üstüne inip hiç acele etmeden patikadan yürüyor ve eğreltiotlarının arasına giriyor.
Nefesimi bırakıyorum.
Dümdüz ve bomboş olduğum, hiçbir şey istemediğim için, geri kalanı da içeri giriyor.
Tavşan değil. Jar da değil; gerçi Jar'ı hissedebiliyorum, dirseğimin dibinde sıcak bir taş gibi. Başka bir şey. Her şeyin altında. Buraya her gelişimde kafam kendi gürültümle doluydu, bir kere bile duymamıştım.
Ormanın bir uğultusu var.
Tek bir yerde değil. Çamlarda değil, derede değil, tavşanda değil. Hepsinde birden; alçak, ağır ve çok yaşlı. Köprüde durunca ayaklarında hissettiğin değirmen sesi gibi.
Başımı çeviriyorum, Rodya'nın yaptığı gibi.
Ormanın derinlerine doğru yoğun. Güneye, gövdelerin arasından ışığın geldiği yere doğru zayıf. Zayıf ve düzensiz. Büyük Perhiz'in beşinci haftasında benim uğultum nasıl oluyorsa öyle.
Demir yol güneyde.
"Ne oldu?" diyor Fedya.
"Hiç."
Kalkıp dizlerindeki iğneleri silkeliyor.
"Bu yıl ormanda bir terslik var," diyor. "Haberler bu. Her hafta Gavrila'ya bunu söylüyorum, o da yazıyor." Çenesiyle geriyi, dere boyunu gösteriyor. "Pazartesi ikinci derenin orada çulluklar vardı. Bataklık kuşu. Çamların arasında. Bir de aşağıda bir şey karnını çamurda sürüklemiş. Elleri olan bir şey." Jar'ın kulaklarının arasını kaşıyor. "Gavrila bataklık bizi görmeye geliyor diyor."
Çatal çama döndüğümüzde güneş hâlâ tepede. Elimde bomboş bir sepet, cebimde karıncalar var.
Annem kapıda beni baştan aşağı süzüyor. Gittiğim renkteyim.
Petrus orucunun onuncu gününde dördüncü ilmekte bir tavşan var.
Sıradan bir tavşan. Boynuzu yok. Arka bacağından yakalanmış, canlı; bizi görünce kendini ipe öyle bir atıyor ki havada takla atıyor.
Fedya onu yakalıyor. Ben daha bir adım atmadan kulaklarından ve arka bacaklarından tutmuş oluyor. Bu işte iyi. Tavşanı boylu boyunca gerip bana uzatıyor; beyaz karnı görünüyor.
"Senin," diyor.
"Sen yakaladın."
"İlmek yakaladı." Gülümsemiyor. "Babam, yediğim ilk tavşanı bana öldürtmüştü. Hadi. Kulakların arkasına, sopayla. Sert. Tek seferde, yoksa çığlık atar."
Tavşanı alıyorum.
Göründüğünden ağır. Sıcak. Parmaklarımın altında, göğsünde, kalbi sayamayacağım kadar hızlı atıyor. Atış değil. Bir titreme.
Bir gözü bana bakıyor. İri, kahverengi, sonuna kadar açık; kenarından akı görünüyor.
Bir yıl tüfek taşıdım. Ateş ettiğim şeyler çoğu zaman bir tarlanın öbür ucundaydı, birer şekilden ibaretti; çoğunda ne olduğunu hiç bilmedim. Durduğu anda elimin üstünde olduğu tek bir şey bile olmadı.
Kendim hariç. Onda iki elim de üstündeydi; gerçi o zamana kadar elim kalmamıştı.
"Kolya," diyor Fedya.
"Biliyorum."
Nasıl yapılacağını biliyorum. Bir kütüğün üstünde göstermişti. Nedenini de biliyorum. Nedenini uykumda bile sayarım. Kemik bundan yapılır. Bileğim annemin iki parmağının arasına sığıyor, bir de boşluk kalıyor.
Kalp parmaklarımın altında titremeye devam ediyor.
Daha zor olması gerektiğini düşünüyorum. Fark ettiğim şey bu. Üç nefes boyunca onunla öylece duruyorum, içimde bir şeyin hayır demesini bekliyorum; hiçbir şey demiyor. Gelen şey, sakinlik. Ensemdeki iki parmak değil. O burada yok. Tavşanlar için gelmiyor. Sadece sıradan sakinlik, siperdeki; dümdüz ve berrak, sana işi ve hangi sırayla yapılacağını söyleyen.
Sol elimin yerini değiştiriyorum. Sopayı alıyorum.
Tek seferde.
Tavşan iki kere tekme atıyor, arası bayağı açık. Sonra eskisinden daha uzun, daha gevşek. Gözü hâlâ açık. Artık bana bakmıyor. Hiçbir şeye bakmıyor.
Bir nefes önce tavşan. Sonraki nefeste et. Bunun insanlara olduğunu gördüm. Tıpatıp aynı görünüyor.
Onu yosunun üstüne yatırıyorum. Tek parmağımla kulağını yatırıp düzeltiyorum; yıkanırken durduğu gibi.
Ellerim titremiyor. Bir süre onlara bakıyorum, çünkü titremeleri gerektiğini düşünüyorum.
Fedya akıllıca bir laf etmiyor. Tavşanı alıp arka ayaklarını bağlıyor, kemerine asıyor. Sonra elini enseme koyup orada bırakıyor; yürüyoruz.
"Güzelleşmiyor," diyor, çatal çamın yanında. "Hızlanıyor."
Son kısımda onu eve kendim taşıyorum. Sokaktan yukarı, kuyunun önünden; arka bacaklarından tutmuşum, kulakları tozda sürükleniyor. Kuyunun başındaki iki küçük kız durup bakıyor.
Masaya, büyükannemin önüne koyuyorum.
"Ben öldürdüm," diyorum. "Fedya yakaladı. Ben öldürdüm."
Büyükannem tavşanı kaldırıyor. Başparmağıyla sırtını, kaburgalarının altını yokluyor. Memnun. Memnun olduğunu görebiliyorum.
"Yağlı," diyor. "Hazirana göre."
Sonra başını kaldırıp köşeye bakıyor. Üstlerinde hâlâ kurumuş huş dalları duran ikonalara.
"Oruç var," diyor.
Kimse kıpırdamıyor.
Bunu biliyordum. Bütün hafta hangi günde olduğumuzu biliyordum. Petrus orucu; Troitsa'dan sonraki haftadan azizlerin gününe kadar. Et yok, süt yok, yumurta yok. Eve kadar bütün yolu bunu bilerek yürüdüm. Sadece ikisini bir araya getirmedim. Tavşan bir elimdeydi, oruç öbür elimde.
Fedya tek çizmesini çıkarmış, kapıda kalakalmış.
"Yedi yaşında," diyor. "İlk avı. Büyükanne. Tek bir tavşan."
"Dokuz gün var."
"Dokuz güne bozulur!"
"Tuzda bozulmaz."
Annem sobanın başında, elinde uzun kaşık. Arkasını dönmedi. Ama kaşık durdu.
Tavşana bakıyorum. Fedya'nın ipiyle bağlanmış ayaklarına. Eve gelene kadar pişerkenki kokusu burnumdaydı. Tencereyi bile seçmiştim.
Yüzüm bir şey yapıyor. Yaptığını hissediyorum ama durduramıyorum; bu yüze sahip olmanın en kötü yanı da bu. Beni ele veriyor. İçimde aşağı yukarı otuz yaşındayım, çenem de bir tavşan yüzünden titriyor.
Maşa başını çeviriyor.
Büyükannem de görüyor. Dudakları oynuyor. Bir an pes edeceğini sanıyorum. Tavşana bakıyor, bana, sonra azizlere.
Sonra tuz kutusunu alıyor.
"Tanrı onu oruçta gönderdi," diyor. "Demek bayram için gönderdi. O kadar." Bunu tavşana söylüyor. Bir daha bana bakmıyor. "Fedya. Yüz şunu. Tek ayak üstünde dikilip durma."
Fedya onu avluda, ağzını sımsıkı kapatmış halde yüzüyor. Büyükannem içini dışını gri tuzla ovuyor, bir beze sarıp döşemenin altındaki soğuk yere indiriyor.
Akşam yemeği lahana çorbası. Sulu, ama bol.
Annem benim tasımı en son dolduruyor. Önüme koyduğunda içinde herkesinkinden fazla çorba var; tencerenin dibindeki bütün koyu kısım da bende.
"Balık et değil," diyor Fedya, çorbasına doğru.
Herkes ona bakıyor.
"Petrus orucunda. Balık yenebiliyor. İvan Peder öyle diyor." Büyükanneme bakıyor. "Demiyor mu?"
Büyükannem bir süre çiğniyor.
"Onun dediği günlerde," diyor.
Ertesi sabah, hava aydınlanmadan, Fedya'yla o uzun sepeti değirmen göletine taşıyoruz; bir ucu geniş, öbür ucu dar olanı. İçine bir taş koyup büyük söğütlerin altına batırıyoruz.
Aziz Petrus Günü'nde tavşanı yiyoruz.
Dokuz gündür tuzda. Büyükannem onu bir soğanla sabahın yarısı boyunca haşlıyor. Gri, lif lif ve öyle tuzlu ki Fedya arkasından bir testi su içiyor.
Arka budu kemiğine kadar yiyorum. Sonra Maşa'nın kendi payından bıraktığını yiyorum.
Aziz Petrus Günü'nden sonraki hafta Gavrila kasketi elinde kapıya geldi.
Maşa onun kasketini kilise dışında bir şey için çıkardığını hiç görmemişti. Masada kuru bezelye ayıklıyordu. Annesi sobanın başındaydı. İkisi de ona otur demedi.
"Yarık boyunca beş adam götürüyorum," dedi Gavrila. "Bataklığa; karanlık basmadan da geri. Oğlanın bana anlattıklarını kendi gözümle görmek istiyorum." Kasketini elinde çevirdi. "Beş adamı bataklığa şifacısız götürmem. Bu yıl olmaz."
"O zaman ben gelirim," dedi annesi.
"Arabacının karısı doğurmak üzere. Hem ben seni istemedim." Maşa'ya baktı. "Kâğıdı olanı istedim."
Kâğıt Paskalya'dan beri Maşa'daydı. Gri kartondan bir kare; üstüne loncanın işareti dağlanmıştı, Gavrila'nın haçı vardı, bir de diyakozun el yazısıyla Maşa'nın adı. On altı yaşındaydı, lonca onu ormana gönderebilirdi. Kâğıt çantadaydı, en dipte, ketenlerin altında. Bir kere bile çıkarmamıştı.
Annesi elindeki bezi bıraktı.
Konuşana kadar uzun bir süre geçti. Maşa annesinin Gavrila'ya, Gavrila'nın da yere bakışını izledi. O ikisinin arasında eski bir şey vardı. Maşa'dan da eskiydi ve ne olduğunu ona kimse anlatmamıştı.
"Mızrakların arkasında," dedi annesi sonunda. Gavrila'ya değil. "Baştan sona. Yerde yatan sen olursan kimseye faydan olmaz."
"Tamam anne."
"Dokunmadan önce yıkanırsın. Orada bile. Adam çığlık atıyor olsa bile."
"Tamam anne."
Annesi çantayı çivisinden indirip masada açtı. İçindekileri bakmadan, parmaklarıyla gözden geçirdi; kendi çantasını gözden geçirdiği gibi. Bezler. Keten. İğne. Ağzı balmumuyla kapatılmış, huş kabuğundan iki matara kaynamış su. Kâğıda sarılı civanperçemi.
Civanperçeminde durdu. Geçen yazdan kalmaydı ve azdı.
"Yenisi daha kurumadı," dedi Maşa.
Annesi başını salladı. İkinci bir top keten ekleyip kayışı bağladı.
Sonra Maşa'nın başörtüsünü çenesinin altından kendisi bağladı; Maşa altı yaşındaymış gibi. Parmakları hızlı ve sertti.
"Beden kapanır," dedi. "Onu sen kapatmazsın. Sen ona eşlik edersin." Düğümü sıktı. "Hepsini geri getir."
Gün doğarken çıktılar.
En önde, siyah eldivenleriyle ve tüfeğiyle Gavrila. Arkasında kılıcıyla Timofey Lapin. Ağır mızraklarıyla loncadan iki adam ve nehrin aşağısından gelen iki adam; biri yaşlı, biri genç. Üç köpek. Maşa annesinin söylediği yerde yürüyordu, çanta kalçasına vura vura.
Fedya gelmek istemişti. Onlar çıkarken lonca basamağında Jar'la oturuyordu, el sallamadı.
Maşa yarığı hiç görmemişti.
Üç yıldır lafını duyuyordu. Düşündüğü gibi değildi. Bir yol düşünmüştü. Burası daha çok bir tarlaya benziyordu; ormanın ortasına serilmiş, karşı taraftaki çamları küçük gösterecek kadar geniş bir tarla. Daire her şeyi kesip yattığı yerde yakmıştı. Ortasından set uzanıyordu; üstünde, gerilmiş bir iplik kadar düz iki demir çizgi.
Set dışında her şey pembeydi.
Yakı otu. Göğsüne kadar geliyordu; uzun başaklar halinde, binlerce, on binlerce, yarığın kıvrılıp gözden kaybolduğu yere kadar. Ateşlerin yandığı siyah yerlerden çıkıyordu. Aralarında, bileğinden kalın olmayan genç huşlar vardı. Arılar öyle gürültülü çalışıyordu ki sesleri adamların çizmelerini bastırıyordu.
"Güzelmiş," dedi nehrin aşağısından gelen genç adam.
"Yangından sonra bu gelir," dedi Gavrila. "İlk gelen budur. Buna fazla bağlanma."
Güneş tepeye çıkana kadar yürüdüler. Sonra zemin yumuşadı, yakı otu bitti ve Gavrila elini kaldırdı.
"İşte," dedi. "Bana anlattığı bu."
Bataklıktı. Maşa onu hayatı boyunca çayırdan görmüştü; yeşil, dümdüz, pırıl pırıl, sabahları üstünde sisle. Burada yeşil değildi.
Setin bu yanında ölmüştü. Yosun grileşip yarılmıştı; çatlaklar insanın ayağı girecek kadar genişti. Gölcükler kurumuştu, diplerinde beyaz bir kabuk vardı. Kamışlar kahverengi kesilmiş, dimdik duruyor, hışırdıyordu. Tencere dibi gibi kokuyordu.
Setin yamacından biraz tırmanıp öbür tarafa baktı.
Öbür tarafta su kütüklere kadar yükselmişti. Kapkara, kıpırtısız, olması gerekenden derin. İçinden yapraksız, boğulmuş huşlar çıkıyordu.
"Yol istediler," dedi Gavrila. "Yolu aldılar. Yanında bir de baraj aldılar; onu kimse istememişti." Yere tükürdü. "Eskiden buradan geçen bütün su şimdi onların setinde duruyor. O taraf boğuluyor. Bu taraf kuruyor. Bu tarafta yaşayan her şeyin de bir yere gitmesi gerekiyor."
Gri yosunun kenarı boyunca yere bakarak yürüdü. Sonra çömeldi.
Maşa gidip baktı; mızrakların arkasından.
Kurumuş çamurda bir iz vardı. Uzun, pürüzsüz bir oluk; yalak genişliğinde, biri ıslak bir çuval sürüklemiş gibi. İki yanında da derin derin basılmış eller vardı.
Pençe değil. El. Gavrila'nınkilerden büyük, parmakları açık. Maşa parmakları saydı. Dört taneydi.
İz ölü bataklıktan çıkıyor, yumuşak zemini geçip çamların altına giriyordu.
Kimse bir şey demedi. Nehrin aşağısından gelen yaşlı adam haç çıkardı.
"Ne kadar eski?" dedi Timofey.
"Bir hafta. Belki daha fazla." Gavrila iki parmağını ellerden birinin içine soktu. "Buradan geçtiğinde zemin hâlâ ıslakmış." Yavaşça doğrulup ormana baktı. "Köpekler önde. Yarıktan değil, ağaçların kenarından döneceğiz. Nereye gittiğini görmek—"
Köpeklerden biri havladı.
Setin dibindeki son yakı otlarının arasına girmişti. Şimdi geri geri, ciyaklayarak çıkıyordu; peşinde bir şey vardı.
Maşa onu tavşan sandı.
Tavşandı da. İri, kahverengi bir erkek; kulaklarının ucu siyah. Ama tavşan gibi koşmuyordu. Pembe çiçeklerin arasından başını eğmiş çıktı, dosdoğru köpeğin üstüne gitti; köpek dönüp kaçtı. Sonra adamları gördü. Arkasında set, iki yanında köpekler, önünde yedi kişi vardı.
İnsanların arasından geçti.
Maşa boynuzları tavşan sıçrarken gördü. Uçları çatallı iki kısa, siyah çıkıntı. Nehrin aşağısından gelen yaşlı adam tüfeğini yarıya kadar kaldırmıştı. Tavşan ona bacağının en üstünden çarptı; adam tekme yemiş bir köpek gibi bir ses çıkarıp yere oturdu. Timofey sol eliyle onu yakalamaya çalıştı. Tavşan havada kıvrıldı, kolunun üstünden aştı ve gitti; çamların arasına, üç köpek de peşinde.
Bir hapşırık kadar sürmüştü.
"Boynuzlu tavşan," dedi loncanın adamlarından biri, aptal aptal. "Mevsimi. Bu mevsimde delirir—"
"Maşa," dedi Gavrila.
Maşa çoktan diz çökmüştü.
Yaşlı adam yosunun üstünde sırtüstü yatıyordu; iki eliyle uyluğunu sıkmıştı. Parmaklarının arasından kan geliyordu. Çok kan. Parmak boğumlarının kıvrımlarını çoktan doldurmuştu.
"Bakayım," dedi Maşa. "Ellerini çek. Göremezsem yardım edemem."
Adam ellerini çekti.
Boynuz bacağın iç tarafından, yukarıdan girmiş, yana doğru yırtarak çıkmıştı. Üç parmağını sokabileceği bir delik ve uzun bir deri parçası. Kan koyuydu. Yükselip taşıyordu. Fışkırmıyordu.
Annesinin sözleri aklına geldi. "Parlak ve fışkırıyorsa, bir Göklerdeki Babamız okuyacak kadar vaktin var. Koyu ve akıyorsa, ellerini yıkayacak vaktin var."
"Gavrila," dedi. "Buraya. İki başparmağınla. Şuraya ve şuraya. Bastır. Bakma, sadece bastır; bir kapıyı iter gibi, bütün gücünle."
Gavrila tüfeği bırakıp yosunda diz çöktü ve Maşa'nın gösterdiği yere bastırdı.
Maşa ilk mataranın balmumunu dişleriyle çekip çıkardı. Ellerini yıkadı. Hepsi onu izliyordu; altı koca adam. Yaşlı olan dişlerinin arasından inliyordu ve bu, hayatında yaptığı en uzun şeymiş gibi geldi. Yine de yaptı. Parmak aralarını. Tırnak altlarını.
Sonra deliği yıkadı. Yaşlı adam çığlık atıp doğrulmaya çalıştı; Timofey sağlam olan tek koluyla onun omuzlarını yere bastırdı.
Maşa civanperçemi kâğıdını çantadan çıkardı. Deliğe baktı, sonra kâğıda.
Hepsi. Başka seçenek yoktu. Kâğıttakinin tamamını, gri yaprakları ve kuru çiçek başlarını avuçlarının arasında ufaladı, parmaklarıyla yaranın içine, derine bastırdı ve deri parçasını üstüne yatırdı.
"Şimdi bırak," dedi Gavrila'ya. "Yavaşça."
Kendi ellerini bacağın etrafına sardı, gözlerini kapattı ve iplikleri saldı.
İlk an hep tuhaf olurdu. Karanlıkta elini bir dereye sokmak, ne kadar derin olduğunu bilmemek gibi. İplikler iki yandan, soluk ve ince, yollarını yoklayarak içeri girdi.
Yol da oradaydı.
Bunu daha önce de hissetmişti; annesinin elleri ellerinin üstündeyken. Hiç bu kadar açık değil. Civanperçemi çoktan başlamıştı. Yırtık kenarlarda, yara boyunca kan koyulaşıyordu. Ağırlaşıp yapış yapış oluyordu; kesilen süt gibi. Beden kapanmaya çalışıyordu. Civanperçemi de ona acele et diyordu.
İpliklerin tek yapması gereken aynı yöne gitmekti.
Önünde birinin yürüdüğü karda yürümek gibiydi. Ayaklarını o izlere bastı. Yırtığın bir ucundan öbür ucuna gitti, arkasından kenarları birbirine çekti; bu ona nefes almaktan azıcık fazlasına mal oldu.
Gözlerini açtığında delik kapanmıştı. Pembe, kabarık ve çirkin. Kuru.
Yaşlı adam gökyüzüne bakıyordu. İnlemeyi bırakmıştı.
"O bacağın üstüne basma," dedi Maşa. Sesi titremeden çıktı. Bunu duyunca şaşırdı. "Bugün olmaz. Seni taşıyacaklar."
Yarayı ketenle sardı. Sonra topuklarının üstüne oturdu, başını kaldırdı ve Timofey'i gördü.
Olduğu yerde duruyor, sol kolunu sağ eliyle göğsüne bastırıyordu. Baştan beri öyle tutuyordu. Gömleğinin kolu dirseğine kadar kararmıştı; kan parmaklarından yosuna damlıyordu.
"Bir şey yok," dedi.
"Otur."
"Çizik. Önce onun—"
"Timofey. Otur."
Oturdu.
Çizik değildi. Öbür boynuz ön kolunu bilekten neredeyse dirseğe kadar yarmıştı. Bacaktaki kadar derin değildi. İki katı uzundu. Timofey elini açınca içindeki etin oynadığını görebiliyordu.
Ellerini ikinci matarayla bir daha yıkadı. Kolu yıkadı.
Sonra civanperçemi için çantaya uzandı ve hatırladı.
Kâğıdı ters yüz etti. Kıvrımında biraz gri toz kalmıştı. Yaranın üstüne silkeledi. Hiçbir şeydi. Ayağı kadar uzun bir yaranın üstüne bir tutam toz.
"Bir sorun mu var?" dedi Timofey.
"Yok."
Ellerini kolunun etrafına sarıp iplikleri saldı.
Bu sefer yol yoktu.
Kan, kanın aktığı gibi akıyordu. İnce, hızlı ve hiçbir yere varmadan. Beden onu sonunda kendi kendine kapatırdı. O boyda bir yara bir saat bastırmak ister. Ama Maşa'nın bir saati yoktu; ondan önce içeri girip işi başlatan bir şey de olmamıştı. Dizlerine kadar taze kardı. Her adımı kendisi atacaktı.
İçeri girdi.
Yavaştı. Kanı kendisi koyulaştırmak zorundaydı, her seferinde bir parmak eni kadar. İlerler ilerlemez arkasında bıraktığı yer açılmaya başlıyordu. Geri dönmesi gerekiyordu. Elleri ağırlaştı. Sonra kolları. Arılar çok gürültülüydü. Çok uzakta bir yerde Gavrila loncanın adamlarına iki sırık kesmelerini söylüyordu.
Yarı yolda göz kapakları düşmeye başladı.
Kural buydu. Annesinin bir sürü kuralı vardı, bu da ilkiydi. "Gözlerin kapanmak isteyince durursun. Yara kapanmış olsun olmasın. O noktayı geçen şifacı, taşınacak bir kişi daha demektir."
Durdu.
Yara bilek tarafında, elinin uzunluğu kadar kapanmıştı. Gerisi koyu, ıslak bir çizgiydi. Artık akmıyordu. Sadece sızıyordu.
"Bitmedi," dedi. Bunu söylemek ipliklerden zordu. "Bitiremiyorum. Bugün olmaz. Elimde ne varsa ona harcadım."
Timofey koluna baktı, yaşlı adamın bacağına baktı, sonra Maşa'ya.
"İyi," dedi. "Onunki daha kötüydü."
Maşa kalktı. Dizleri tam ona ait değil gibiydi. Gri bataklığın kenarına, bir çukurda hâlâ biraz yeşilin kaldığı yere yürüdü ve iki avucu bataklık yosunuyla dolu döndü. Soluk renkli, yumuşak, esnek olanından; suyu bez gibi içenden. Annesi yara ıslak olduğunda ve elde daha iyisi olmadığında onu ketenin altına yerleştirirdi. Islaklığı deriden uzak tutar, çürümeyi de bezden daha uzun süre önlerdi.
Yosunu sıkıp yara boyunca yerleştirdi ve üstünden sardı.
"Yarın," dedi. "Sabah ilk iş. Bizim kapıya geleceksin. O zamana kadar tazesi elimde olur."
Yaşlı adam yosunun üstünde onun elini bulup tuttu. "Tanrı seni korusun kızım," dedi. Maşa'nın kollarındaki ağırlığın bir kısmı hafifledi.
Çantanın dibinde, kâğıdın durduğu yerin altında, tahta tıpalı küçük bir boynuz buldu. Onu oraya kendisi koymamıştı.
Baldı.
Artık ona pek faydası olmuyordu; küçükken olduğu gibi değil. Yine de parmağıyla yedi; ölü yosunun üstünde oturarak, adamlar sedyeyi yaparken.
Eve, Gavrila'nın dediği gibi ağaçların kenarından döndüler. Yaşlı adam iki mızrağın arasında, altında bir paltoyla sallanıyor, her kökte küfrediyordu.
Maşa sedyenin arkasında yürüyordu. Kırmızı var mı diye bacaktaki sargıya bakıyordu; o yüzden neredeyse yanından geçip gidecekti.
Bir çam. Yaşlı, büyük olanlardan; yarığın tam kenarında, ateşin yaklaştığı yanında kabuğu kapkara. Omzunun hizasında, bir zamanlar biri ona balta vurmuştu. Daire'nin adamları buna nişan diyordu. İki el büyüklüğünde bir kabuk ve odun dilimi kesilip alınmıştı; hattın nereden geçeceğini göstermek için.
Üstüne bir şey bağlanmıştı.
Maşa durdu.
Ağaçtaki kesik doldurulmuştu. Kenarlarına kadar yosunla tıkanmış, yosunun üstüne de başparmakla düzeltilmiş bir kat gri kil sürülmüştü. Başparmak izlerini görebiliyordu. Bütün gövdenin etrafında, onu yerinde tutan, üç tur yumuşak, taze ıhlamur kabuğu şeridi dolanıyordu.
Yandan bağlanmıştı. Yassı bir düğüm; uçları içeri sokulmuş, yaralı yere hiçbir şey bastırmasın diye.
Maşa o düğümü kullanırdı. Annesi ona Kolya'nın dizinde öğretmişti.
Parmaklarını kile değdirdi. Nemliydi. Oraya konalı çok olmamıştı.
"Gavrila."
Gavrila geri geldi. Başını yana eğip bir süre çama baktı. Sonra yirmi adım ilerideki bir sonraki nişanlı ağaca yürüdü. Sonra ondan sonrakine.
Her biri sarılmıştı. Yosun, kil, kabuk şeridi. Aynı düğüm, her seferinde, aynı yanda.
"Katrancılar mı?" dedi nehrin aşağısından gelen genç adam. "Reçine için mi gelmişler?"
"Katrancılar keser," dedi Gavrila. "Sarmaz."
Siyah eldivenlerinden birini öbürünün içinde çevirerek orada durdu. Yüzünde bir şey kıpırdadı. Maşa aynısını annesinin yüzünde görmüştü; adını bilmediği bir hastalığın başında.
"Bizim işimiz değil," dedi. "Dokunmayın."
Dokunmadılar. Ama Maşa patika dönmeden önce arkasına baktı.
Pembe tarlanın kenarı boyunca sıra sıra yedi çam; her birinin etrafında soluk bir bant. Kolları sargılı, sıraya dizilmiş adamlar gibi.
Timofey inek sağılmadan kapıdaydı.
Uyumamıştı. Maşa bunu görebiliyordu. Kolunu gövdesinden uzak tutuyordu. Yosun kararmıştı; sargının üstündeki deri kırmızıydı, elinin altında sıcaktı.
Bilek tarafında, ipliklerin geçtiği yerde, yara kuru ve temizdi. Geri kalanı gece açılmıştı. Parlıyordu, şişmişti ve hafif tatlımsı bir koku vermeye başlamıştı.
Maşa gün ağarırken yolun kenarındaki çayıra çıkmıştı. Civanperçemi orada dizine kadar geliyordu; beyaz, yassı başlı, üstünde hâlâ çiy.
Yıkandı. Yaranın içini temizledi; Timofey gözünü tavan kirişine dikip tek kelime etmedi. Taze yaprakları iki kaşığın arasında ezip içine yerleştirdi. Sonra ellerini kolunun etrafına sardı.
Yol oradaydı.
Bir yumurta haşlanana kadar bitti.
Annesi elinde kovayla avludan içeri girmişti. Kovayı yere koydu. Timofey'in kolunu iki eliyle tutup pencereye çevirdi, pembe çizgiye bir ucundan öbürüne baktı. Yanına başparmağıyla üç yerden bastırdı.
Sonra yine çıktı; kayıkçının evinde yatağa yatırılmış olan yaşlı adama gitti. Bir saat yoktu. Döndüğünde şalını astı.
"Önce hangisini yaptın?" dedi.
"Bacağı."
"Neden?"
"Onu öldürebilecek olan oydu."
Annesi bal küpünü raftan indirip masaya koydu ve sütü süzmeye gitti.
Temmuzda ot biçme zamanı geliyor.
Geçen yılki gibi değil. Daha önceki hiçbir yıl gibi değil.
Artık kimse bize hangi günlerin bizim olduğunu söylemiyor. Hepsi bizim. Kâğıda haçımızı bunun için çizdik; bir de altmış altı ruble altmış yedi kapik verdik. Sadece o günleri dolduracak kadar çayır yok. Ormanın yanındaki şeridimiz, hava bozmazsa, üç günde bitiyor.
Adamların sırası da yanlış.
Sıranın başında hep babam olurdu. Büyük tırpan, uzun ve yavaş savuruş; herkes arkasında ona ayak uydururdu. Bu yıl başta Fedya var, babamın tırpanıyla.
Tırpan ona uzun geliyor. Sapı ondan bir baş uzun bir adama göre ayarlanmış. O yine de biçiyor, dirsekleri fazla yukarıda; ilk günün öğlesinde iki avucu da boydan boya su toplamış oluyor, ikinci günün öğlesinde patlamış. Maşa'nın bakmasına izin vermiyor.
Arkasından annem geliyor. Kadınlar tırmık çeker. Otu çevirir, yığar. Biçmezler. Ama bizim sırada bir adam eksik; annem de eteğini kemerine sokmuş, büyükannemin sırasında, büyükannemin eski kısa tırpanıyla biçiyor. İyi de biçiyor. Kimsenin bunu söylemesini ister gibi bir hali yok.
Ben tırmık çekiyorum. Bu yıl tırmığa boyum yetiyor.
Derenin karşısında, iyi çayırda, ot bir adamın beline geliyor.
Kâğıda göre artık efendinin; her bir sapı. O yüzden efendinin onu biçecek birilerini bulması lazım. Dokuz ev kendini satın aldığından beri tarlada çalışanları yarıya indi. O da adam tutuyor.
Orada bir sıra ot biçen var, uzun bir sıra. Neredeyse hepsini tanıyorum. Kuzminler; her zamanki gibi dört günlerinde. Bizim sokaktan, bizim gibi satın almış birkaç adam. Orada konak için biçiyorlar, her biri üç gün. Dere otlağının bu yılki bedeli bu. Konak karşılığında para kabul etmiyor. Gün alıyor.
Sıranın sonlarına doğru da Yefim var.
Özgür. Kâğıt öyle dedi, kilisenin önünde. İstediği yere gitmekte özgür. Gide gide çayhanenin arkasındaki arabacının arka odasına kadar gitti; karısı ve dört çocuğuyla. Efendi için günde yirmi kapiğe ve ekmeğine ot biçiyor. Kâğıttan önce bunu bedavaya yapıyordu ve başının üstünde bir damı vardı.
İyi biçiyor. Derenin bu yanına bakmıyor.
Babamın bu konuda söyleyecek bir çift lafı olurdu. Yegor Kuzmin'in her akşam, kapısının önünde, bağıra bağıra söyleyecek lafı oluyor. Özgür adamlar, efendinin otlağı karşılığında efendinin otunu biçiyor. Çar gelsin de görsün, diyor.
Ben tırmık çekiyorum.
Öğleden sonra tren geçiyor.
Küçükler tarlanın kenarına koşup el sallıyor. Hâlâ yapıyorlar bunu. Kuyunun geçtiğini hissediyorum; derin, soğuk, kapağı üstünde.
Onun altında, kuyuyla suyun arasında, üstünde işaretler olan demir bir yatak var. Kendisi yazmıştı. O yüzden artık her lokomotife, babanın paltosunu giymiş bir yabancıya bakar gibi bakıyorum. Bu hattın üstünde bir yerde, onun kestikleriyle çalışan bir tren var. Bütün yıl boyunca bize en çok bu kadar yaklaşabildi.
Dolgu yola çıkana kadar izliyorum. El sallamıyorum.
Bekçi gün batarken, çantasıyla tarlaya geliyor. Aziz Petrus Günü'nün üstünden üç hafta geçti.
Mektubu son ot yığınının yanında okuyor; hepimiz anızın içinde etrafına toplanmışız. Süt testisini ben tutuyorum. Yakınında, dirseğinin dibinde duruyorum; elinde testi olan bir oğlanın duracağı yerde.
Onbaşının yazısı iri ve yuvarlak. Bunu bir yıldır biliyorum. Hiç bu kadar yakınında olmamıştım.
Selamlar. Mezara kadar sürecek hayır duası. Tanrı'ya şükür sağ ve sağlıklı.
"Şimdi de halimi anlatayım," diye okuyor bekçi. "Bu ay atölyede öyle bir sıcak var ki adamlar tezgâhın başında yere yığılıyor. Avluya taşıyorlar, üstlerine su döküyorlar, onlar da geri geliyor. Ben düşmedim. Büyük çekiç arkamda kalacak şekilde durmayı öğrendim, artık sıçramıyorum. Ustabaşı sert bir adam."
Duruyor.
Kısa bir duraksama. Her zamanki gibi boğazını temizliyor. Gözleri kâğıtta aşağı iniyor, dört satırı geçiyor ve daha aşağıdan yeniden tutunuyor.
"Pazarları nehre yürüyüp karşıya bakıyorum," diye okuyor.
Bu tarladaki herkes benim okuma bilmediğimi sanıyor.
Dört satır onbaşının yuvarlak yazısıyla yazılmış; onları bekçinin dirseğinin üstünden okuyorum. "Bir defteri var, deftere yazdığı da on rubleden kesiliyor. Tezgâhta konuşmaya kırk kapik. Bana verdiklerinde zaten çatlak olan bir eğeye otuz. Kapıya geç geldim diye bir ruble. Yanımdaki adam bir ızgarada bir işareti yanlış kesti, onun yarım aylığını aldılar."
Bu ay bir ruble yetmiş kapik. İşte. Mektupların hiç adını koymadığı parça.
"Kıyıdan, kayık yolunun karşı yakada yukarı çıktığı yer görünüyor," diye okuyor bekçi. "Ona bakıyorum, sonra dönüyorum, çünkü kapı sekizde kapanıyor. Üç ruble gönderiyorum. Pokrov'da daha fazlası için uğraşacağım. Hepinizi öperim."
Onbaşı selam ediyor.
Bekçi kâğıdı çabucak katlıyor. Üstünde pirinç düğmeli yeşil bir palto var. Ustabaşının giydiğiyle aynı palto herhalde. Aynı Daire.
Mektubu anneme, üç rubleyi büyükanneme veriyor. Testisini benden alıyor.
"Aferin oğlum," diyor.
Fedya ellerine bakıyor.
"Adamlar yere yığılıyor," diyor büyükannem. "Tezgâhın başında."
"O düşmemiş," diyor annem.
"Düşmediğini söylüyor."
Annem mektubu bluzunun içine, öbür altısının yanına koyuyor.
O gece tarlada, ot yığınının yanında uyuyoruz. Gökyüzü geç saate kadar yeşil kalıyor. Büyükannem bir şeyler mırıldanıyor. Ona kimse eşlik etmiyor.
Kuru otun üstünde sırtüstü yatıyorum.
Geç kaldı diye bir ruble. Üç günlük iş eder. Kendi demirhanesinde, ne zaman geldiğini ya da ne zaman konuştuğunu kimse bir yere yazmazdı. Şimdi bir defterli adam daha var.
Annemin eli karanlıkta uzanıp alnımı buluyor.
"Ne oldu?"
"Hiç, anne."
Elini orada bırakıyor.
Söyleyemem. Nereden bildiğimi de söylemem gerekir. O yüzden dört satır yuvarlak yazı dişlerimin arkasında kilitli, öylece yatıp yeşil gökyüzüne bakıyorum; satırlar gitmiyor.
Ağustosun sonunda çavdar kaldırılmış oluyor; ben de tuzaklara kabuğa sığmayacak kadar çok gitmiş oluyorum.
Haftada üç sabah. Bazen dört. Artık karınca olmadan da dümdüz olabiliyorum. İki tavşan daha öldürdüm, bir de dağ tavuğu; Fedya'nın dediği gibi çıktı. Hızlanıyor.
Pazarları annem bileğimi başparmağıyla işaret parmağının arasına alıyor. Parmakları hâlâ birbirine değiyor. Boşluk eskisinden az.
Bu sabah yakın ormanda sis var; alçak yerlere tabaktaki süt gibi yayılmış. İlk soğuk sabah. Jar'ın hoşuna gidiyor. Burnu yerde, önümüzden gidiyor; durgun havada sırtından ince bir duman çizgisi yükseliyor.
Fedya yanına boruyu ve bıçağını almış, başka bir şey değil. Sadece ilk dereye gidiyoruz. Çatal çamın yakınından bile geçmiyor.
"Önce demir olana bakmak istiyorum," diyor. "Loncanınkine. Tilki için kurmuştum, çukurun oraya."
Loncanın çeneli, yaylı iki demir kapanı var. Şehirden gelmişler; Gavrila her cumartesi sayıyor. Fedya'nın birini ormana götürmesine ilk kez Paskalya'da izin verildi. Kurmadan önce bir saat yağlamıştı.
Kapan bıraktığı yerde; bir köke zincirli, derenin yamacın altına girdiği çukurun kenarında.
Kahverengi.
Biraz kahverengi değil. Baştan sona kahverengi, pürüzlü ve şişmiş; ekmek kabuğu gibi. Çenelerden birinde delikler var. İçlerinden yosunu görebiliyorum.
Fedya çömeliyor. Kapanı zincirinden kaldırıyor, zincir elinde dağılıyor. Üç halka eğreltiotlarının arasına düşüyor; şıngırdamıyorlar. Ufalanıyorlar.
"Yeniydi," diyor. "Paskalya'da yepyeniydi. Yağlamıştım."
Kapanın çevresindeki eğreltiotlarının üstünde bir şey var. Çiy sanmıştım. Değil. Çiyden koyu, turuncu; yaprakların ucundan ip gibi sarkıyor.
Demir dört ayda bu hale gelmez. Ne suda, ne tuzda, ne de okuduğum herhangi bir şeyde. Bunu daha önce bir kere gördüm. Bir rayda, dolgu yolda, ilk trenin geldiği gün. Ekmek kabuğu gibi kahverengi, baştan sona.
"Fedya," diyorum. "Sakın şuna dokun—"
"Kolya. Bak."
Artık kapana bakmıyor.
Patikanın biraz yukarısında, kuru zeminde, tavşan yolunun üstünde bir şey yatıyor.
Bir boynuzlu tavşan. İri bir erkek. Gözleri açık, yan yatıyor; ilk başta bütün sanıyorum.
Yarım.
Kaburgaların arkasındaki her şey gitmiş. Sırtı, iki arka bacağı. Ön yarısı, patileri çapraz, orada yatıyor; kesilmiş bir somun kadar düzgün.
Fedya onu ayağıyla çeviriyor.
Şimdiye kadar onun bir düzine tavşan yüzmesini, büyükannemin de onları parçalamasını izledim. Bıçak, okuyabileceğin bir kenar bırakır. Takılır. Kemiğin etrafından dolanır ya da kemiği kırıp geçer, kıymık bırakır.
Bu dümdüz geçmiş. Kürkten, etten, omurgadan; tek bir düz çizgide. Kemiğin ucu rendelenmiş tahta kadar pürüzsüz. Üstünde tek iz yok. Testere izi yok. Diş izi yok.
Kan da yok. Yosunda yok. Kürkte yok. Etin kesik yüzü koyu ve kuru; bir hafta önce kesilmiş bir şey gibi. Ama gözü hâlâ ıslak.
Parmağımı üstüne koyuyorum.
Soğuk. Sabahtan çok daha soğuk.
Uğultuyu üstünden geçiriyorum; Osip için bir şeridi yoklar gibi. Hiçbir şey. Ne bir iplik, ne bir sıcaklık, ne de babamın işaretlerindeki o ısırılmış his. Bunu yapan her neyse, giderken kendinden ne varsa alıp götürmüş.
"Sırtı ve butları," diyor Fedya yavaşça. "Eti yani. Biri eti almış." Ayağının ucuyla kafayı dürtüyor. İki siyah boynuz bir köke çarpıyor. "Boynuzları da bırakmış. Sekiz kapik, patikanın ortasında yatıyor. Boynuzları kim bırakır?"
"Loncaya gitmeyen biri."
Bana bakıyor.
Sonra Jar hırlıyor.
Soba kapağı sesi bu, alçak olanı. Bunu daha önce bir kere duydum. Tavşana hırlamıyor. Sırtı bize dönük, kaskatı, yüzü çukura dönük duruyor; duman üstünden perde gibi kalkıyor.
Aşağıda sis derenin üstüne kalın kalın yayılmış. Yamacın altı, suyun oyduğu yer, karanlık.
Karanlığın bir parçası kıpırdıyor.
Yavaşça dışarı çıkıyor. Önce bir baş; alçak, yassı ve kürek kadar geniş. Kapanın renginde. Yer yer kahverengi ve turuncu, ıslak ıslak parlıyor. Sonra iki ön bacak; kertenkeleninki gibi yanlara açılmış.
Uçlarında eller var. Her birinde dört parmak, çamurun üstünde açılmış.
Çıkmaya devam ediyor. Bitmek bilmiyor. Uç uca yatmış iki adam uzunluğunda, fıçı kalınlığında bir gövde. Sonra bir kuyruk; kayık küreği gibi dikine yassı. Karnının sürtündüğü yerde eğreltiotları yatıyor, yattığı gibi kalıyor ve turuncuya dönüyor.
Başının tepesine yerleşmiş küçük, siyah gözleri var. Hiç kırpılmıyorlar. Jar'a bakıyorlar.
"Pas semenderi," diye fısıldıyor Fedya. Dudakları bembeyaz olmuş. "Bataklığın ortasından. Gavrila hiç dışarı çıkmazlar demişti. Çıkamazlar demişti—"
Ağzını açıyor.
İçinde görebildiğim bir diş yok. Sadece geniş. Pembe, ıslak ve bir koyunu içine alacak kadar geniş.
"Geri," diyor Fedya. "Yavaşça. Koşma. Sakın—"
Jar saldırıyor.
Domuza saldırdığı gibi saldırıyor. Alçaktan, yandan, arka bacağa. Çenesi elin üstünde kapanıyor.
Sobaya dökülen bir tava su gibi bir cızırtı kopuyor. Başının etrafından beyaz buhar fışkırıyor. Semender çığlık atmıyor. Bütün gövdesiyle Jar'ın üstüne dönüyor; o boyda bir şeyin dönebileceğinden çok daha hızlı. Islak zeminde balık gibi gidiyor.
Jar bırakıyor.
Şimdiye kadar hiçbir şeyi bırakmamıştı. Geri çekiliyor, başını sertçe iki yana sallıyor; ağzından turuncu ipler sarkıyor. İnce, tiz bir ses çıkarıyor. Patisiyle burnunu ovuşturuyor.
"Jar!"
Fedya bıçağını çekmiş. Düşünmüyor. Konu Jar olunca hiç düşünmüyor. Kapanın üstünden atlayıp bıçağı iki eliyle semenderin omzuna saplıyor, sapına kadar.
Semenderin kuyruğu dönüyor.
Fedya'yı iki bacağından birden, yassı yüzüyle yakalıyor; Fedya, altından halı çekilmiş gibi, sırtüstü eğreltiotlarının içine devriliyor. Bıçak çıkıp elinde kalıyor.
Artık bıçak değil. Bıçağın yarısı hâlâ semenderin içinde. Geri kalanı kahverengi, delik deşik; ben bakarken ucu eğilip düşüyor.
"Bataklık demirlerini yer," demişti Gavrila bir keresinde, "yine de doymaz." Dört yaşındaydım. Suyu kastettiğini sanmıştım.
Semender yerdeki Fedya'ya dönüyor. Ağzı açılıyor.
Reçineye fiske vuruyorum.
Buna ben karar vermiyorum. Elim, ben düşünemeden cebime girip çıkmış oluyor. Kırıntı havada tutuşuyor; sarı, tükürerek, şimdiye kadar yaptıklarımın en iyisi. Semendere sırtının ortasından çarpıyor.
Sönüyor.
Öylece. Küçük bir cızırtı, biraz gri duman. O derinin üstünde ateşin ısıracağı kadar kuru hiçbir şey yok. Yanan bir çırayı dereye atmak gibi.
Isıyı her aptal fırlatır.
Ama semender durdu. Başı Fedya'dan öteye dönüyor. Yassı, siyah gözler dönüp beni buluyor.
Bunu hissetti. Jar'ın hissettiği gibi. Boynuzlu tavşanın hissettiği gibi.
Geliyor.
Sekiz adım ötede. Sonra altı. Elleri çamura art arda şaplıyor, karnı eğreltiotlarının arasında cızırdıyor. Fedya bir şey bağırıyor. Ne dediğini duyamıyorum.
Sakinlik de orada.
Dümdüz olanı, siperdeki. Şunu diyeni: iş bu, yapılacak sıra da bu.
Islak. Her yeri. O derinin her karışı suyla kaplı.
Hiçbir şeye fiske vurmuyorum. İki elimi yere koyuyorum ve ondan ısıyı alıyorum.
Semenderden değil. Alamam. Semender fazla büyük. Üstündeki ıslaklıktan. Başındaki, boynundaki, iki ön bacağındaki su zarından. Onun ısısını çekiyorum; hepsini birden, şimdiye kadar çektiğim her şeyden daha sert. Sonra ellerimin içinden aşağıya, soğuk toprağa itiyorum.
Beyazlık burnundan başlayıp başı boyunca geriye yayılıyor.
Kâse bu. Sadece kâse; beş adımdan, kâse de üstüme gelirken. Kırağı gözlerinin üstünü kaplıyor, gözler griye dönüyor. Boynundan aşağı iniyor. Ön ayaklarının çevresindeki eğreltiotları kaskatı ve bembeyaz kesiliyor, üstlerine basınca çatırdıyor.
Yavaşlıyor.
Birden değil. Derin çamura giren bir araba tekerleği gibi. Bir eli kalkıyor, havada asılı kalıyor, inmesi uzun sürüyor. Ağzı hâlâ açılıyor. Artık öyle yavaş açılıyor ki içinin pembeden griye dönüşünü görebiliyorum.
Soğuk bir şey bu. Kendine ait bir sobası yok. Bunu nasıl hareket ettiğini gördüğüm an anladım. İçinde yattığı su kadar sıcak, daha fazla değil; ben de o suyu az önce ocak ayına indirdim.
Burnu dizlerimden üç adım ötede, duruyor.
Tutuyorum.
Uğultu, tıpası çekilmiş bir leğenden boşalan su gibi içimden akıp gidiyor. Böyle gittiğini hiç hissetmemiştim. Seviyenin düştüğünü hissedebiliyorum. O gün için durduğum yeri geçiyor. Kollarımın ağırlaştığı yeri geçiyor.
"Fedya," diyorum. Sesim çok küçük çıkıyor. "Bunu uzun süre yapamam."
Ayağa kalkmış. Tek eliyle Jar'ı ensesinden tutmuş. Semendere bakıyor; omuzlarına kadar bembeyaz, eli havada. Bana bakıyor; eğreltiotlarının içinde, dizlerimin üstünde.
Düşündüğünü görüyorum. Gerçekten görüyorum. On dört yaşında, kurdu yaralı, bıçağı gitmiş; koca bir nefes boyunca kıpırdamadan durup düşünüyor.
"Neye ihtiyacı var?" diyor. Kendi kendine. Gavrila'nın sesiyle. "Islak. Islak kalması lazım." Başını kaldırıyor. "Kum. Kolya, kum! Yamaçtan yukarı! Hemen!"
Ben daha ayağa kalkamadan koltuğumun altına girmiş oluyor. Beni yukarı çekerken semenderi kaybediyorum. Gittiğini hissediyorum; ellerimin arasından kayan bir ip gibi.
Koşuyoruz.
Çukurdan yukarı, dereden uzağa, yamaçtan dümdüz yukarı. Eğreltiotları bitiyor. Yosun bitiyor. Sonra yaşlı çamların altındaki yüksek zemin geliyor; döşeme gibi kuru, baştan sona gri kum ve kahverengi iğne, hiçbir şeyin bitmediği yer.
Arkamızda bir şey eğreltiotlarını yara yara geliyor.
Arkama bakıyorum. Bakmamam gerekirdi.
Geliyor. Başındaki beyazlık çoktan gitmiş. Ağzı açık, yamaçtan yukarı peşimizden geliyor; hızlı. Fazla hızlı.
Sonra kuma varıyor.
Kum yapışıyor. Olurken görüyorum. Yere bastığı her el kumla kaplanmış kalkıyor. İğneler karnına, yanlarına, kuyruğuna yapışıyor; her adımda kalınlaşan kahverengi bir kat. Kumun kapladığı yerde derisinin parlaklığı sönüyor.
Elleri birbirinden gitgide uzağa düşüyor.
Kuru yamaçta on adım çıkınca duruyor. Yanları inip kalkarak orada yatıyor. Ağzı boşluğa açılıp kapanıyor.
Tek bir yassı gözüyle, uzun bir an, yamacın tepesindeki bize bakıyor.
Sonra bütün gövdesiyle, ağır ağır dönüp kendini dereye doğru geri sürüklüyor. Kumda yalak genişliğinde bir oluk bırakıyor. Oluğun iki yanında eller var.
Sis arkasından kapanana kadar kimse konuşmuyor.
Oturuyorum. Karar vermiyorum. Bacaklarım veriyor.
Üşüyorum. Tenimde değil. Daha içeride. Parmak uçlarım bembeyaz olmuş; geçitten beri hiçbir şeyi istemediğim kadar uyumak istiyorum.
Çizgilerin nerede olduğunu biliyorum. Dörtte üç; ağırlaşır, aptallaşırsın. Onda dokuz; soğuk gelir, yüzün mum rengine döner. Bu hayatta ikincisini bir kere geçtim; buzun üstünde, beş yaşındayken. Yine geçtim.
Düşüp kalmadım. Fedya beni çekene kadar bırakmadım. Bunu başarı sayıyorum.
Fedya diz çökmüş, Jar'ın başı kucağında. Kurdun çenesini iki eliyle açmış, içine bakıyor.
"Dili su toplamış, her yeri," diyor. Sesi ortasında çatlıyor. "Diş etleri de. Isırgan otu çiğnemiş gibi. Yüz tane ısırgan." Jar'ın burnundaki turuncuyu yeniyle siliyor, sonra yenine bakıyor ve onu sertçe kuma sürtüyor. "Maşa. Maşa yapar. Omzunu o iyileştirmişti."
Jar izin veriyor. Gözleri yarı kapalı yatıyor, sırtından incecik bir duman yükseliyor.
Fedya bana bakıyor. Sonra dikkatle bakıyor.
"Kül gibisin," diyor.
"İyiyim."
"Kül gibisin, Kolya. Gittiği renkte dedi." Dizlerinin üstünde yanıma geliyor, yüzümü iki avucunun içine alıyor ve başparmaklarıyla yanaklarımı ovuyor. Sertçe, çizmeden çamur çıkarır gibi. "Hadi. Hadi. Pembeleş."
"Bu iş öyle olmuyor."
"Nasıl olduğunu bilmiyorsun. Kimse bilmiyor." Daha sert ovuyor. "Oluyor. Biraz pembeleştin."
"Derimi yüzdüğün için."
Duruyor. Topuklarının üstüne oturup bana bakıyor. Sonra yarı gülmeye benzeyen bir nefes verip burnunu elinin tersine siliyor.
"Durdurdun onu," diyor. "Dosdoğru üstüne geliyordu. Sen de diz çöktün, o kadar."
"Bizi yamaçtan sen çıkardın."
"Gavrila çıkardı. Ben sadece onu hatırladım."
Bıçağından geriye kalanı kaldırıyor. Bir sap, bir de başparmağım uzunluğunda kahverengi bir parça.
Otuz demir levhayı düşünüyorum; her birinde üç küçük kesik. Üç yıldan uzun süredir bataklıkta yatıyorlar; kara suyun içinde, o şeylerin yaşadığı yerde. Daire'nin adamı elinde lamba ve çekiçle çıkıp bakmıştı. Tek leke bulamamıştı.
"Söz verdiğim kadar," demişti babam.
"Neresi olduğunu soracak," diyorum. "Gavrila."
"Çatal çamın bu tarafı." Bunu söylerken Fedya'nın yüzü değişiyor. "Hem de çok bu tarafı."
Son kısımda beni sırtında taşıyor; üç yaşımdayken taşıdığı gibi. İtiraz etmiyorum. Jar başı önünde, yanımızda yürüyor.
Çavdarın kenarında Fedya duruyor, beni indiriyor ve yüzüme bir daha bakıyor.
Bu sefer ovmuyor. Sadece bakıyor. Sonra elimi tutuyor; iki yıldır yapmadığı bir şey. Sokaktan yukarı öyle çıkıyoruz.
Gavrila bıçaktan kalan parçayı siyah eldivenlerinin içinde evirip çeviriyor.
Ne kadar uzun olduğunu soruyor. Kuyruğun ne yana yattığını soruyor. Elleri soruyor; Fedya dört parmağını kaldırıyor. Neresi olduğunu soruyor; Fedya söyleyince bir daha soruyor, ikinci seferde cevap değişecekmiş gibi.
İki oğlanla bir kurdun ondan nasıl kurtulduğunu sormuyor. Fedya kuma koştuğumuzu söylüyor. Bu doğru. Ben ayaklarıma bakıyorum.
Tavşan hakkında tek bir şey soruyor.
"Nasıl kesilmiş?"
Fedya elinin kenarıyla gösteriyor. Dümdüz.
Gavrila bir an o ele bakıyor. Sonra lonca kapısından dışarıya, ormana doğru bakıp çenesini ovuyor.
O gece sekiz adam meşaleler ve mızraklarla yakın ormana giriyor.
Çukuru buluyorlar. Yatmış, turuncu eğreltiotlarını ve kapanı buluyorlar. Kumdaki oluğu bulup dereye kadar geri izliyorlar; sonra dere boyunca bir buçuk kilometre, iz meşalelerin yetmeyeceği kadar derin suya girene dek.
Semenderi bulamıyorlar.
Tavşanı da bulamıyorlar. Döndüklerinde Fedya soruyor. Ne başı var ne boynuzları. Sadece patikada yosunun bastırılmış olduğu bir yer.
Annem hepsini Gavrila'dan dinliyor; bizim kapının önünde, karanlıkta. Ben sobanın üstündeyim. Gavrila'nın ne dediğini duyamıyorum. Annemin ne dediğini duyuyorum.
"Çamın bu tarafında," diyor. "Çamın bu tarafındaymış."
İçeri girdiğinde bağırmıyor. Yeni bir kural koymuyor. Elinde lambayla sobanın yanında durup bana bakıyor; yüzüme, ellerime.
Sonra, pazar olmadığı halde, bileğimi başparmağıyla işaret parmağının arasına alıp bırakmıyor.
Jar bir hafta bizim avluda uyuyor; ağzında Maşa'nın iplikleriyle. Lapa yiyor, lapadan da nefret ediyor.
Pokrov'dan sonra, lahana toplanıp tarlalarda bir çocuğu evde tutacak iş kalmayınca okul açılıyor.
Kışın bununla ilgili bir kâğıt gelmişti. İvan Peder kilisenin basamağından okumuştu. Çar'ın emriyle, özgür köylülerin çocukları için her bölgeye bir okul. Öğretmeni bölge gönderiyor. Köy bir dam veriyor, bir de çocuk gönderen her evden bir araba odun.
Bizim köy kilisenin yanındaki küçük evi veriyor. Sobalı tek bir oda; eskiden zangoç yatardı.
İlk sabah yirmi üç kişiyiz. Sayıyorum. Yirmi oğlan, üç kız. Vaska Kuzmin. Kaşıkçının oğlu, ayağı sakat olan. Değirmencinin iki çocuğu. Arabacının arka odasından bir oğlan; ayağında yepyeni ağaç kabuğu ayakkabılar, en arka sıranın en ucunda oturuyor.
Fedya yok. Fedya on dört yaşında olduğunu ve bir kurdu olduğunu söylüyor.
Bir de Rodya.
Ulyana onu kapıya kendi getiriyor. "Kulakları var," diyor öğretmene. "Hem de bunların hepsinden iyi. Otursun. İçerisi sıcak, üstelik bedava." Sonra o kocaman kahkahasını atıp öğretmen hayır diyemeden gidiyor.
Öğretmen genç. İlk dikkatimi çeken bu. Yaşlı olur sanmıştım. Zayıf; paltosu ince, bizim çamura hiç uymayan şehir çizmeleri var, iki parmağı mürekkepli. Şehirdeki papaz okulundan gelmiş. Öksürüyor.
Rodya'ya bakıyor. Ulyana'nın çıktığı kapıya bakıyor.
"Peki," diyor. "Sobanın yanına otur o zaman."
Rodya benim yanıma oturuyor.
Üç ayaklı siyah bir tahta var. Bir kutu taş tahta var; iki çocuğa bir tane, her birimize de bir taş kalem. Tellere dizili tahta boncuklarıyla bir sayı çerçevesi var. Duvarda, üstünde bütün harflerin sıra sıra basıldığı büyük bir kâğıt asılı.
Yedi yıldır bir arada bu kadar harf görmemiştim. Yere bakmak zorunda kalıyorum.
"Bu," diyor öğretmen, tahtaya tebeşirle çizerek, "ilki. Az. Söyleyin."
Söylüyoruz. Yirmi üç ses. En yükseği Rodya'nınki; doğru da söylüyor.
"Neye benziyor?"
Ne istediğini kimse bilmiyor. Sonra kaşıkçının oğlu çatının ucuna benzediğini söylüyor.
"Güzel. Ortasında kirişi olan bir çatı. Şimdi yazın."
Taş tahtalar elden ele dolaşıyor.
Bir sorunum var. Kalemi elime aldığımdan beri var. Onu tükenmez kalem tutar gibi almışım. Üç parmakla, hafifçe, ucuna yakın. Bakmadan yaptım. Odada başka kimse böyle tutmuyor. Yumruklarının içinde tutuyorlar, kaşık gibi.
Yumruğuma geçiriyorum. Belki geç kaldım. Öğretmen yanımızdan geçiyordu. Gözleri bir an elimde kalıyor, sonra yürüyor.
Bir Az yazıyorum. Kötü yazıyorum. Kötü yazmak, iyi yazmaktan daha çok uğraştırıyor. Bir bacağını fazla uzatıyorum, kirişi de eğik koyuyorum.
Yanımda Rodya taş tahtayı dizlerine koymuş.
O da kalemini yumruğunda tutuyor. Herkesin kalemini eline alışını duymuş, sesi taklit etmiş. Kalemin ucunu tahtaya değdirip duruyor.
"Çatı gibi," diyor, fısıltıyla. "Ortasında kirişi var."
Bir çizgi çekiyor. Yukarı çıkıyor; iyi bir çizgi, dümdüz. Sonra öbür tarafa başlaması gerekiyor. Kalemi kaldırıyor. İlk çizginin nerede olduğunu da bilmiyor.
Kalemi başka bir yere indiriyor. İkinci çizgiyi çekiyor. İlkiyle buluşmuyor. Yakınından bile geçmiyor. Sonra kiriş; kiriş tahtanın kenarından taşıp çerçevenin ahşabında gıcırdıyor.
Gıcırtıyı hissediyor. Duruyor.
Parmaklarını tahtanın üstüne düz bir şekilde koyup gezdiriyor. İki kere yapıyor. Taş tahta pürüzsüz. Taş tahtanın üstündeki taş kalem de pürüzsüz. Orada bulunacak bir şey yok.
"Doğru mu?" diyor bana, çok alçak sesle.
Öğretmen başımızda duruyor.
"Hayır," diyor öğretmen. Sesi sert değil. Rodya'nın elini, kalemiyle birlikte kendi eline alıp hareket ettiriyor. Yukarı. Aşağı. Karşıya. "Böyle. Hissediyor musun?"
"Evet," diyor Rodya.
"Bir daha. Kendi başına."
Rodya kendi başına yapıyor. İlkinden de kötü oluyor.
Yandaki sırada Vaska Kuzmin izlemek için arkasını dönmüş. Uzanıp elini Rodya'nın yüzünün önüne kaldırıyor ve sallıyor. Görüyor mu diye.
"Onu hissediyorum," diyor Rodya. "Yapma."
Vaska elini ısırılmış gibi geri çekiyor. Biri gülüyor. Öğretmen parmak eklemleriyle tahtaya vuruyor.
Harflerden sonra sayılar geliyor.
Öğretmen sesli soruyor; bir süreliğine işler düzeliyor. Yedi, beş daha. Öğretmen ağzını kapatmadan Rodya cevabı bulmuş oluyor. On iki, dokuz daha. Rodya. Bir çift ağaç kabuğu ayakkabı dört kapikse, bir adam da on dört çift satıyorsa—
"Elli altı," diyor Rodya. "Ama dört vermezler. Yazın üç verirler."
Öğretmen neredeyse gülümsüyor. Sayı çerçevesini kendisi getirip Rodya'nın elini üstüne koyuyor. Boncuklar tellerinde kayıp tıkırdıyor. Rodya'nın parmakları sıra sıra üstlerinden geçiyor. Söylemesi ne kadar sürerse o kadar sürede elli altıyı dizmiş oluyor; sırıtıyor.
"Güzel," diyor öğretmen. "Çok güzel. Şimdi yaz."
Sırıtış Rodya'nın yüzünde olması gerekenden biraz daha uzun kalıyor.
Sonra öğretmen hatırlıyor. Hatırladığını görüyorum. Kulakları kızarıyor, öksürüyor ve çerçeveyi alıp yandaki sıraya götürüyor.
Sabahın sonunda kitapları dağıtıyor.
Altı tane var. İnce, gri, kâğıt kapaklı. Alfabe kitabı; ilk kitap, okumayı öğrendiğin kitap. Kelimeyi kutsal bir şeymiş gibi söylüyor. Dört kişi bir kitaba bakacak, ilk sayfada kirişli çatıyı bulacakmışız.
Rodya bizimkine benden önce ulaşıyor. İki eliyle tutuyor. Kokluyor. Sonra çok dikkatle açıyor ve avucunu sayfanın üstüne koyuyor.
Elini sayfada gezdiriyor. Aşağı. Bir daha karşıya.
"Pürüzsüz," diyor.
"Evet."
"Hepsi mi?" Sayfayı çevirip onu da yokluyor. "Kolya. Üstünde hiçbir şey yok." Sesi küçülmüş. "Gerçekten bir şey var mı üstünde? Hepsi bir şeye mi bakıyor?"
Odanın her yanında yirmi iki çocuk, parmakları sayfada, altı kitabın üstüne eğilmiş.
"Evet," diyorum.
Kitabı kapatıyor. Benim olduğum yöne doğru uzatıyor; ben alana kadar öyle tutuyor.
Öğretmen bizi bırakana kadar başka bir şey söylemiyor.
Mezarlık duvarı boyunca yürüyerek dönüyoruz. Eli omzumda. Orada durmasına ihtiyacı yok. Bu yolu yürümeyi öğrendiğinden beri biliyor.
Gece yağmur yağmış. Yol baştan sona çamura basılmış sarı yaprak.
"Yarın ne var?" diyor, kapısının önünde.
"Buki."
"Buki neye benziyor?"
Nasıl söyleyeceğimi düşünmem gerekiyor. "Tepesinde bayrak olan bir sopa. Altında da bir göbek."
Başını sallıyor. İçeri giriyor. Leğenin başına gelmemi istemiyor.
Dereye iniyorum.
Kutu her zamanki yerinde; kızılağacın altında, üstünde çim parçasıyla. Kabuğu çıkarıyorum. O uzun kıvrımı; üstünde koca bir yıl var. Kâse, on iki adım. İğne. Ateş oku.
Çeviriyorum.
Arkasında, çiziklerin denk geldiği yerde kabuk kabarmış. Çiviyle attığım her çizgi öbür yüzde küçük bir sırt kaldırmış. Daha önce arkasına hiç bakmamıştım. Orada okunacak bir şey yoktu.
Gözlerimi kapatıp başparmağımı üstüne koyuyorum.
İki uzun. İki kısa.
Akşam ayininin çanı çalana kadar o yassı taşın üstünde oturuyorum.
Ekimin son haftasında sabahları su birikintileri buz tutuyor; Fedya tuzakları toplamamız gerektiğini söylüyor.
"Karla birlikte geri gelirler," diyor. "Jar'ınkiler. Gavrila o zamana kadar yakın ormandan her şeyin çıkmasını istiyor. Orada hem kurtlar hem o şey varken çocukların dolaşmasını istemiyor."
Öğle yemeğinden sonra gidip topluyoruz. Yirmi ilmek. Fedya her birini eline dolayıp gömleğinin içine koyuyor.
Düşündüğünden uzun sürüyor. Günler kimseye haber vermeden kısalmış. Dönüş yoluna girdiğimizde çamların arasındaki ışık kahverengiden maviye dönmüş oluyor; nefesimi görebiliyorum.
Fedya önde yürüyor. Jar Fedya'nın önünde. Ağzı iyileşti. Başı havada, soğuğu tada tada gidiyor; ayaklarının indiği yerde yosunun üstündeki kırağı matlaşıyor.
Ben arkada yürüyorum ve dümdüzüm.
Artık uğraşmam gerekmiyor. Burada böyle yürüyorum. Uğultu kıpırtısız, hiçbir şey istemiyorum, orman da kendiliğinden içeri giriyor. O yaşlı, alçak sesi; her şeyin altında, değirmen gibi. Jar, ileride, sıcak bir taş. Fedya'yı hiç hissedemiyorum. Sadece çizmelerini duyabiliyorum; geç kaldık diye kızgınlar.
Bir de patikanın iki yanında, yazdan beri bende olan bir şey. Hiçbirini ayıramıyorum. Tek bir şeyi gösterip işte, bir fare, diyemem. Sadece karanlık boş değil. Küçük, zar zor hissedilen isteklerle dolu; geceleyin bir çayırın cırcır böcekleriyle dolu olması gibi. Kulak verene kadar duymazsın bile.
Solda, boş olan bir yer var.
Neredeyse yanından geçip gidiyorum. Bir şey değil. Bir boşluk. Ormanın, aşağı yukarı bir kapı genişliğinde bir parçası; cırcır böcekleri orada susuyor, öbür yanında yeniden başlıyor.
Rodya'nın parlak çivi için söylediği şey. Kapalı bir kapı. Ama arkasında iten kimse yok.
Duruyorum.
Başımı çevirip bakıyorum.
Orada, patikadan yirmi adım içeride, iki yaşlı çam birbirine yakın duruyor. Aralarında alacakaranlık koyu. Mavi, sonra daha koyu mavi.
İçinde bir adam var.
Yüz göremiyorum. Palto, şapka ya da el göremiyorum. Sadece biçimini; boyunu, omuzlarını. İçinde durduğu karanlıktan biraz daha karanlık. Balıkçıl nasıl durursa öyle duruyor. Ağaçlardan önce de oradaymış gibi.
Bana bakıyor.
Gözlerini göremiyorum. Annemin perdenin arkasında uyanık olduğunu nasıl biliyorsam bunu da öyle biliyorum.
Korkmuyorum. O sonra geliyor, sobanın üstünde. Şu an buna yer yok. Yedi yaşındayım, ağzım hafif açık, bir patikada duruyorum. Karanlıktaki bir şey, onu görebildiğimi az önce fark etti.
Buna alışık olduğunu sanmıyorum.
"Kolya!"
Fedya, ileriden. Dönüp bakıyorum. İstemeden. Benim adım bu.
"Ne yapıyorsun? Hadi! Annem ikimizin de derisini yüzer."
Jar yanında, başı havada. Çamlara bakmıyor. Tütmüyor. Hiçbir şey fark etmemiş.
Geri bakıyorum.
İki yaşlı çam. Aralarında alacakaranlık. Mavi, sonra daha koyu mavi.
"Yok bir şey," diye sesleniyorum. "Ayakkabıma taş girmiş."
Koşup yetişiyorum.
O gece sobanın üstünde sayıyorum. Fedya. Maşa. Büyükannem. Annem.
Dört.
Sonra uyanık yatıyorum ve emin olmak için öbür şeyi sayıyorum; tekrar tekrar.
İki çam. Baştan beri sadece iki taneydi.