Annem hâlâ nefesimi dinliyor.
Artık her gece değil. Haftada bir belki. Hep gecenin geç bir saatinde, hep bütün evin uyuduğunu sandığı zaman. Sedir gıcırdıyor. Çıplak ayaklar tahtaların üstünden geçiyor. Sonra başucumda dikiliyor: sobanın tepesinde, artık yattığım yerde, duvarla Fedya'nın dirsekleri arasında.
Elini göğsüme koyuyor.
Gözlerimi kapalı, nefesimi ağır tutuyorum. Bunu çok yaptım. Artık bayağı iyiyim.
El ısınıyor. Sonra içinden bir şey çıkıyor.
Elin kendisi değil. Elinden çıkan, bitki kökleri kadar ince bir şey. Kaburgalarımın altına giriyor, dallara ayrılarak yayılıyor, yolunu arayarak ilerliyor; köklerin ıslak toprakta yol bulması gibi. Bir dalı ciğerlerime uzanıyor. Bir dalı kalbime. Orada kımıldamadan durup dinliyor. Sonra azıcık bir şey veriyor; sıcak, yavaş, hasta bir çocuğun ağzına uzatılan bir kaşık çorba gibi.
Bunun altında da uğultu yükseliyor.
Her seferinde yükselir.
Uzun zaman oldu, bir durum raporu vereyim.
Tarih: Mart başı, damlarda hâlâ kar var. Yaş: iki küsur. Bu, üçüncü baharım olacak. Hareket: mükemmel. Koşabiliyorum, sedire tek başıma tırmanabiliyorum, büyükannem adımı ağzına alana kadar bal küpüne varmış oluyorum. Konuşma: akıcı, bir harf eksik. Boy: büyükannemin dirseğine kadar; tabii yerinde durursa, ki hiç durmaz. Personel: değişiklik yok. Bir anne, bir baba, bir büyükanne, bir abla, bir ağabey, bir de tavanda bir örümcek; ya çok yaşlı ya da ilkinin oğlu.
O harf R.
Eski hayatımda R'yi tank motoru gibi gürletirdim. Bu hayatta dilim henüz ona yetişmedi. Rusçada balık demek olan "ryba" benim ağzımda "lyba" oluyor. Fedya'ya göre dünyanın en komik şeyi bu. Her gün bana söyletiyor, her gün deniyorum, her gün balık yine "lyba" çıkıyor.
Gerisi yerli yerinde. Kelimeler, ağzım onlara hazır olunca geldi; aşağı yukarı herkese geldiği zaman. İlk kelimem "Mama" oldu. Bütün kış bana "Fedya" dedirtmeye uğraşan Fedya iki gün benimle konuşmadı.
Zor olan ağız değil. Ağızdan ne çıktığı. Her cümleden önce kendime soruyorum: Benim boyumdaki bir çocuk bunu bilir mi? Çoğu zaman da işi soru sormaya vuruyorum. Çocuklar gün boyu soru sorar, kimse de bunu tuhaf bulmaz. Elimdeki en iyi kılıf bu.
Asıl iş uğultu.
Uzun zaman önce kendime bir söz verdim. Ona bir daha emir vermeyecektim. İzleyecek, dinleyecek, not alacaktım. Sözümü tuttum. Defterim yok ama gerek de yok. Hepsi üstünde BÜYÜ yazan rafa gidiyor ve benim raflarımda hiçbir şey kaybolmaz.
İşte şimdiye kadar rafta olanlar.
Bir. Annemin eli göğsümde ısındığında uğultu yükseliyor. Her seferinde. Kırk bir seferin kırk birinde. Saydım.
İki. Geçen bahar Büyük Perhiz'de, yani Paskalya'dan önceki, kimsenin et, süt, yumurta yemediği yedi haftada, evde ekmekle lahanadan başka bir şey yemedik, onlardan da azıcık. Uğultu hafta hafta biraz inceldi. Paskalya'dan sonra, haftalarca yumurta, süt ve uzun, tembel uykulardan sonra, yavaş yavaş geri geldi.
Üç. Yoğun düşünce ve yoğun duygu onda iz bırakıyor. Çok değil, hem de bir anda değil. Maşa'nın bana tavan kirişlerinde asılı her otu ve her birinin neye iyi geldiğini öğrettiği hafta, haftanın sonunda biraz derinleşmişti. Fedya'nın göletin buzunu kırıp içine düştüğü ve babamın onu saçından tutup çıkardığı gün de öyle. Azıcık, o kadar. Saymıyorsan fark etmezsin. Ama bir daha geri gitmedi.
Üç gözlem. Bu bir teori değil. Bir liste. Ama her teori bir listeyle başlar.
Öyleyse bir çalışma hipotezi. Uğultu benim; kalp atışım nasıl benimse öyle. Bedenle, yani nasıl beslendiği ve nasıl uyuduğuyla bir ilgisi var; kafamın içinde olup bitenlerle de. Bir de başkalarının büyüsüne tepki veriyor; kâğıdın altına mıknatıs tutunca demir tozunun kıpırdanması gibi.
Geriye hâlâ cevaplayamadığım soru kalıyor. Onu kendim hareket ettirebilir miyim?
Emirle olmaz. Bebekken denedim; elime geçen tek şey temiz bir bez oldu. O günden beri başka yollar da denedim. Hepsi aynı yerde bitti: hiçbir şey, bir de baş ağrısı.
O yüzden bu bahar, başkalarının bunu nasıl yaptığını öğreneceğim.
Daşa elini gerektiğinden uzun tuttu.
Beş çocuğunun hepsine bunu yapmıştı: Büyüsünün ince köklerini küçük bir göğse, ciğerlere ve kalbe indirmiş, dinlemiş, ne verebilirse vermişti. Küçük bir kalp avucunun altında nasıldır, bilirdi; küçük ciğerler de, öksürükten bir gece önce gelen o hafif ateş de. Şimdi avucunun altında hissettiği bunların hiçbiri değildi. Oğlanın ilk kışından beri oradaydı. Noel'dekinden büyüktü.
Ne olduğunu bilmiyordu. Bir zamanlar sorabileceği insanlar tanırdı. Çoğu ölmüştü.
Elini çekti ve kimseye bir şey söylemedi.
Sedir yine gıcırdıyor. Nefesi uzayıp ağırlaşana kadar bekliyorum. Sonra gözlerimi açıp karanlığa bakıyor ve düşünüyorum.
Ertesi öğleden sonra yan komşumuz Kuzmina Teyze en küçüğünü koltuğunun altına sıkıştırmış, çitin üstünden atlıyor. Yüzü bembeyaz. Çocuk avazı çıktığı kadar bağırıyor. Bu Vaska; dört yaşında ve ateşe fazla yakın duran bir tencerenin sapını az önce kavramış.
"Daşa—"
"Sedire yatır. Anne, su. Eşikteki soğuk sudan. Maşa, çantam."
Annem sesini yükseltmiyor. Gerek yok. Herkes zaten koşturuyor.
Ben sobanın dibinde, yerdeyim; elimde babamın yaptığı tahta bir at var, bir saattir onunla oynuyormuş gibi yapıyorum. Kimse bana bakmıyor. Küçük olmanın güzel yanı bu. Her şeyi ön sıradan izleyebiliyorsun.
Bunu en son gördüğümde dirseğinden fazlasını göremeyecek kadar küçüktüm. Şimdi iki adım ötedeyim, yer hizasındayım ve manzaram kusursuz. O yüzden her şeyi izliyorum.
Önce su. Vaska'nın elini kovaya sokup tutuyor, mırıl mırıl sayı sayıyor, çocuk tekme atınca da bırakmıyor. Sonra çanta: yeşil olan, annemden başka kimsenin dokunamadığı. İçinden küçük bir toprak çömlek çıkarıyor. Kaz yağı ve keskin, yeşil bir şey kokuyor. Maşa kimse söylemeden Vaska'nın öbür kolunu tutuyor.
Sonra annem Vaska'nın elini iki avucunun arasına alıp gözlerini kapatıyor.
Dudakları kıpırdıyor.
Dua edeceğini sanmıştım. Vaska'nın çığlıklarının arasından zar zor duyuyorum.
"Deri. Derinin altı. Bir de küçük damarlar. Yavaş. Deri. Derinin altı—"
Dua etmiyor. Liste okuyor.
Sonra parmaklarından bir şey çıkıyor.
Işık değil. Adını bildiğim hiçbir şey değil. İnce, saydam iplikler; bir bardak suda fazla bekletilmiş bir soğanın beyaz kökleri gibi. Demek geceleri göğsüme giren bu. Kırk bir kez hissettim. Hiç görmemiştim. Parmak uçlarından sızıp yanığın içine giriyorlar ve derinin üstünde kalmıyorlar. Altına girdiklerini görebiliyorum. Dallanıyor, bir daha dallanıyor, kabarcığın her köşesine uzanıyorlar; üstlerindeki deri de hafifçe kıpırdıyor, köstebeğin üstündeki toprak gibi.
Eski hayatımda insanların içine giren çok şey gördüm. Şarapnel. İğne. Damarın üstüne bantlanmış serum hortumu. Hiçbiri böyle, kendi kendine, yol arar gibi hareket etmiyordu. Gözümü alamıyorum.
Başka kimse şaşırmış görünmüyor. Maşa, iğneye iplik geçiren birini izler gibi izliyor. Vaska nefesinin ortasında bağırmayı kesip ağzı açık, hayran hayran eline bakıyor.
İplikler yeniden parmaklarına çekiliyor ve kayboluyor.
Annem eli bırakıyor.
Yanık hâlâ orada. Hâlâ kırmızı, hâlâ bir yanık. Ama avucunu boydan boya kaplamaya başlayan o kocaman beyaz kabarcık inmiş; geriye haşlanmış sütün kaymağı gibi ince, buruşuk bir deri kalmış.
"Derisi soyulacak," diyor annem. Sesi yorgun. "Yağlı tutun. Maşa akşam gelip bir daha yapar."
"Tanrı seni korusun, Daşa," diyor Kuzmina Teyze. "Tanrı seni korusun." Sonra kapıda, çok dikkatli: "Bir de Yegor'un beli, vaktin olursa. Tarlayı sürdüğünden beri eğilemiyor."
"Şimdi olmaz, Marfa." Annem oturmuş, yüzü duvarın rengini almış. "Bu ayki payımı doldurdum."
Kuzmina Teyze hemen başını sallıyor; bu cevabı daha önce de duymuş gibi.
Büyükannem tek kelime etmeden sediri biraz daha sobaya yaklaştırıyor. Annem de başını duvara yaslayıp gözlerini kapatıyor; o da tek kelime etmeden.
Bunu rafa koyuyorum.
Mırıldandığı liste: deri, derinin altı, bir de küçük damarlar. Bedeli: bembeyaz yüz, titreyen eller, duvara yaslanıp kapanan gözler. Bir de bir kelime: "pay". Neyin payı? Kulağa karneyle dağıtılan ekmek gibi geliyor; aç bir kışta. Her ay şu kadar, fazlası yok. Karne varsa, onu dağıtan biri de vardır. Sayan biri vardır.
O akşam her zamanki gibi tek kaptan yiyoruz.
Oruç yemeği. Ekmek, lahana, bir turp, biraz kvas. Bu hayatın daha ilk günlerinde bu sofra hakkında bir karar vermiştim: Bu evde protein yok. Kontrol etmeye bol bol vaktim oldu. Karar hâlâ geçerli.
"Fedya," diyor annem. "Bugün ne yaptın?"
"Kazlar," diyor Fedya, asık suratla.
"Eee?"
"Büyüğü ısırdı beni. Bile bile. Arkamı dönmemi bekledi."
"Seni tanıyor," diyor büyükannem.
"Maşa?"
"Isırganları, onlara benzeyen ama ısırmayan otlardan ayırdım," diyor Maşa, "su taşıdım, akşam yemeğinden önce Vaska'nın elini bir daha yağladım, büyükannem de fazla sürdüğümü söylüyor."
"Sürdü," diyor büyükannem. "Bir haftalık yağ gitti."
"Yeterince sürmezsen işe yaramaz," diyor Maşa.
"İşe yarayacak kadar süreceksin," diyor büyükannem. "Kuzminler üstünde soğan kavuracak kadar değil."
Maşa artık on bir yaşında. Herkesle hasta muayene eden bir doktor gibi konuşuyor; işin kötüsü de çoğu zaman haklı çıkıyor.
Sonra büyükannem kaşığını bırakıyor. Bütün gün içi içine sığmadı. Hamuru yoğuruşundan anladım.
"Pazarda o seyyar satıcı kadını gördüm," diyor. "Nehrin karşı yakasındakini. Şehirden yeni dönmüş."
"Başladı yine," diyor babam.
"Çar vilayetin bütün toprak ağalarını valinin konağına çağırmış diyor. Hepsini. Bizim efendiyi de." Sesini alçaltıyor. "Volya'yı konuşmak için."
Volya. Özgürlük.
"Kimin özgürlüğü?" diyor Fedya.
"Bizim, kaz kafalı. Efendinin malı olmak yok artık. Haftada üç gün onun tarlasında çalışmak yok. Kâhya defterini kendine saklasın."
Bu, tarih kitabımdaki büyük harfli, bayraklı Özgürlük değil. Büyükannemin ağzında daha küçük bir kelime, daha da ağır. Şu demek: Günlerin senin günlerin. Çocukların senin çocukların.
"O kadın çok şey der," diyor babam.
"Toprak da vereceklermiş diyor. Kendi toprağımız."
Bir an kimse yemiyor. Fedya bile.
Annem pencereye bakıyor. Dışarı değil; dışarısı karanlık. Pencerenin kendisine. Bunu daha önce de yaptığını gördüm; efendinin gümüş çıngıraklı kızağı geçerken.
Sonra Fedya'nın aklına kendisinin de bir haberi olduğu geliyor.
"Bir de demir yol yapılacakmış," diye ilan ediyor.
"Ne?"
"Petka söyledi. Demirden bir yol, şehirden ta başkente kadar. Çar'ın atları çamura saplanmasın diye."
"Atlar için değil," diyor Maşa. "Petka bir makine için dedi. Ateş yiyormuş, iki demir çizginin üstünde gidiyormuş, hiç at gerekmiyormuş."
"Peki kim çekiyor onu?"
"Kimse çekmiyor. Kendi kendini çekiyor."
Fedya bana dönüyor; sofrada hâlâ tartışmada yenebildiği tek kişiye.
"Uyduruyor, Kolya. Bir şey kendi kendini çekemez."
İki demir çizginin üstünde kendi kendini neyin çektiğini çok iyi biliyorum. İçinde oturdum. Moskova'dan kalkan yedi on beş treni, dört saat, 14B numaralı koltuk; yanımda bütün yol ayçekirdeği çitleyip kabuklarını avucuna tüküren bir adam.
Bunların hiçbirini söyleyemem.
"Yürüyen bir soba gibi mi?" diyorum.
Herkes bana bakıyor.
"Hah, işte!" diyor Maşa. "Petka da öyle dedi. Karnında soba gibi ateş varmış."
"Sobalar yürümez," diyor Fedya.
"Bu yürüyor," diyorum.
"Kolya bir şey bilmez," diyor Fedya. "Kolya iki yaşında."
"İki küsur," diyor annem.
Büyükannem dinlemiyor. Aklı hâlâ volya'da. Gözleri parlamış.
"O gün gelince," diyor, "efendinin konağına ön kapıdan gireceğim. Sonra da oturacağım. Kimse 'otur' demeden."
"Sonra?" diyor annem.
Büyükannem düşünüyor.
"Sonra kalkacağım," diyor. "Dizlerim."
Babam kvasını içerken gülüyor, kvas sıçrıyor, buna Fedya gülüyor, ona da herkes. Annem bile. Biraz da ben.
Yine de gülüşmelerin altında o kelime odada kalıyor. Volya. O gece kimse bir daha söylemiyor. Söylemesine gerek yok.
Bir hafta sonra Lapinlerin oğlu demirhaneye geliyor.
Artık oğlan değil. On yedi yaşında, demirhanenin kapısından eğilerek giriyor, bir elinin sırtında kül kurtlarından kalma beyaz bir yara izi var. Paltosundaki lonca rozeti ellene ellene donuklaşmış. Avcılık oynayan bir çocuk değil. Artık gerçek bir avcı. Babamın da daimi müşterisi.
Ben duvarın dibindeki un çuvallarının üstündeyim. Demirhanede yerim orası: çuvalların üstü; oradan bir adım bile ayrılmak yok, yoksa babam üstüme oturacağını söylüyor. Maşa süpürüyor. Fedya dışarıda kazlarla uğraşıyor; kaybediyor.
"Kurtlar için yaptığın o ısırık rünlü uçlar var ya," diyor Lapinlerin oğlu. "Kül kurtlarını ekmek keser gibi deldi geçti. Yaşlı Grom, nehrin bu yakasında bundan iyi iş görmedim dedi."
"Grom herkesin işi için öyle der," diyor babam. "Benimki hariç."
"Seninki için dedi. Oradaydım."
Babam gülümsemiyor. Ama kıskacı biraz daha yavaş bırakıyor; onun gülümsemesi de bu.
Lapinlerin oğlu bu sefer bir kılıç istiyor. Yanında getirmiş: uzun, sade, şehirden alınma. Paslanmasın istiyor, çünkü bir ekiple nehrin aşağısına, bataklığa gidiyor ve bataklık demiri yer.
"Şunun gibi," diyor ve duvardaki eski balta başını gösteriyor. Üstünde düzgün sıra sıra işaretler olan, ayazın bir türlü dokunamadığı gri balta başını. "Bir pas rünü."
"Ağzına olmaz," diyor babam.
"Neden?"
"Çünkü ağzını bileyeceksin. Her bileyişte rünü de silip götürürsün. O zaman bana boşuna para vermiş olursun." Babam kılıcı kapkara ellerinde çeviriyor. "Ağza ısırık. Sırta pas. Böylece sırt ağzı korur."
Lapinlerin oğlu biraz düşünüyor, sonra başını sallıyor. İtiraz etmiyor. Demir konusunda kimse babamla tartışmaz.
İşi gece, gündelik işler bitince yapıyor.
Maşa'nın lambayı tutmak için uyanık kalmasına izin var. Ben uyanığım, çünkü kimse beni yatağa yollamayı akıl etmiyor. Çuvalların üstünde gözlerim yarı kapalı, kımıldamadan yatarsam kimsenin aklına da gelmiyor; bunu öğrendim.
Ben de izliyorum.
Beklediğim gibi değil. Çekiç sesi, ateş, bir tür parıltı bekliyordum. Bundan daha sessiz. Babam kılıcı dizlerinin üstüne koymuş oturuyor; elinde çividen büyük olmayan minicik bir keski ve küçük bir çekiç var. Keskiyi çeliğe dayıyor. Uzun uzun bakıyor. Sonra bir kez vuruyor. Sonra bekliyor.
Çeliğe, yaşlı papazın kitaba baktığı gibi bakıyor: harflere değil, ne dediklerine.
Sonra bir vuruş daha. Bir bekleyiş daha.
Her çentik bir kıl derinliğinde. Eski hayatımda böyle bir çentiğin tek bir işi olurdu: kir toplamak. Burada her çentikten sonra çizgi boyunca çelik bir an kararıyor, ıslanmış gibi; sonra güneşte kurumuş gibi yeniden parlıyor.
Babamın da rengi griye dönüyor.
Bir anda değil. Her çentikte biraz. Sırta tek bir rün işleyene kadar yüzü eski kar rengine dönmüş oluyor; ateşte nalı kıpırdatmadan tutabilen elleri titriyor.
Kılıcı bırakıp uzun süre öyle oturuyor; kımıldamadan, duvara bakarak. Bütün gününü çayırda ot biçerek geçirmiş bir adam gibi.
Hepsini rafa koyuyorum. Çeliğe bakışını. Bekleyişini. O griliği. Sonrasındaki durgunluğu.
"Baba," diyorum. "Neden kararıyor? Çizgi. Sonra neden yine parlıyor?"
Babam bana bakıyor. Sonra kılıca. Düşünüyor; onu sevdiğim yanlarından biri bu. Büyüklerin çoğu "çünkü öyle" der geçer.
"Çünkü alıyor," diyor.
"Neyi alıyor?"
"Ona verdiğimi." Bileğinin tersiyle gözlerini ovuşturuyor. "Uyu, Kolya."
"Önce demiri anlaman lazım," diyor Maşa, lambanın arkasından, doktor sesiyle. "Annem öyle diyor. Bir şeyin ne olduğunu bilmiyorsan ona bir şey yaptıramazsın."
Maşa böyle şeyleri hep söyler. Ben de bugüne kadar hepsini "çocuk lafı" çekmecesine koydum.
Bunu o çekmeceden çıkarıp başka bir yere koyuyorum.
Ertesi gün kendim deniyorum.
Demircinin evinde bir parça demir bulmak kolay. Her yerde var: çiviler, eski menteşeler, tezgâhın altında kırık bir zincir halkası. Demirhane kapısının yanındaki yığından paslı bir çivi, kazımak için de bir çivi daha alıp kimsenin gelmediği odun yığınının arkasına geçiyorum.
Mükemmel bir hafızam var. Övünmüyorum; bu köyde bir tek bende olan şey bu. Babamın her vuruşunu gördüm. Keskinin açısını, çentiklerin sırasını, üçüncüsünün ucundaki küçük kıvrımı. O rünü uykumda çizerim.
Paslı çivinin üstüne de çiziyorum. Daha doğrusu deniyorum. Hafızam mükemmel. Elim iki yaşında. Çizgiler titrek çıkıyor, üçüncünün ucundaki kıvrım solucana benziyor, üstünden iki kez geçmem gerekiyor. Sonunda yakın oluyor. Benim boyumdaki birinden beklenmeyecek kadar yakın.
Sonra çiviyi iki elimle tutup bekliyorum; onun beklediği gibi. Ona, onun baktığı gibi bakıyorum.
Sonra bildiğim tek yolla yapıyorum. Eski hayatımda hiç büyücüyle tanışmadım. Ama sınıftaki her oğlan gibi kitapları okudum, oyunları oynadım; hepsinde büyü basitti. Mavi bir mana barın olurdu. Harcardın, ellerinden ateş, ışık ya da yoktan bir taş duvar çıkardı. Mana girer, enerji çıkar. Soru sorulmaz.
Ben de uğultuyu yakalayıp bir şeye dönüştürmeye çalışıyorum. Isıya. Işığa. Herhangi bir şeye. Sonra onu çiviye akıtmaya çalışıyorum; suyu bir hendeğe yönlendirir gibi.
Hiçbir şey.
Bir daha deniyorum. Bu sefer daha yavaş. Vuruşların arasında daha uzun bekliyorum. Griye dönmeyi bile deniyorum; bunun bilerek yapılabileceğini sanmıyorum gerçi.
Hiçbir şey. Pas yine pas. Çivi yine çivi. Yaptığım tek şey bir baş ağrısı.
"Ne yapıyorsun?"
Fedya. Kim olacak. Kazların burnu onun bileklerini nasıl buluyorsa, Fedya'nın burnu da ilginç olan her şeyi öyle bulur.
"Oynuyorum," diyorum.
Yanıma çömelip üstü çizik çiviye bakıyor.
"Demircilik mi oynuyorsun? Yanlış yapıyorsun." Çiviyi elimden alıyor. "Hırlaman lazım. Babam hırlıyor. Böyle." Çiviyi kazıyıp göğsünün dibinden hırlıyor; nezle olmuş küçük bir ayı gibi. "Hırrrr. Gördün mü? Şimdi rün oldu."
Babam ömründe hiçbir şeye hırlamamıştır.
"Hırrr," diyorum, kibarlık olsun diye.
"Daha iyi," diyor Fedya, çiviyi bana geri veriyor ve bana demircilik öğrettiğini Maşa'ya anlatmaya gidiyor.
Odun yığınının arkasında, neredeyse kusursuz, kusursuzca işe yaramaz rünümle oturup kalıyorum.
Belki çizgilerim fazla titrektir. Ama mesele bu değil gibi geliyor. Babamın daha ilk çentiği, rün henüz hiçbir şekle benzemezken, kararmıştı bile. Benimki hiç kararmıyor. Bir kez bile, bir an bile.
Demek ki şeklin kopyası sadece bir şekil.
Babam o çelik hakkında çiziklerde olmayan bir şey biliyor. Annem deri hakkında, mırıldandığı kelimelerde olmayan bir şey biliyor.
Çelik ya da deri hakkında bilgim yok değil. İkisine de bir iki şey öğretebilirim. Pasın ne olduğunu, neden demiri yiyip altını rahat bıraktığını. Karbonun çeliğin içinde ne yaptığını. Derinin kaç katmanı olduğunu, kabarcığın gerçekte ne olduğunu. Hepsi orada, eski hayatımın raflarında; her ders, her sayfa.
Ama onlar kimya rafları. Bu büyü. Onları ayrı odalarda tutuyorum.
BÜYÜ rafında, Mekanizması bilinmiyor'un altına bir satır ekliyorum.
Şekil değil. Başka bir şey.
Kâhya mart sonunda geliyor. Yaza kadar gelmesi beklenmiyordu.
Ne zaman gelse, evde ne varsa saklamak için savaş başlar. Bu sefer saklanacak bir şey yok. Oruç zamanı. Bal çoktan bitti, kaz da Paskalya'ya kadar güvende.
"Bıraksana baksın," diyor büyükannem. "Fareler bile oruçlu."
Aynı adam; aynı pürüzsüz şehir kumaşından paltosu, koltuğunun altında aynı defter. Köy muhtarı Kirill Amca arkasından giriyor ve her zamanki gibi yerde bakacak bir nokta buluyor. Mürekkep bu sefer donmamış. Sadece biraz huysuz. Kâhya iki kez üstüne nefesini üfleyip işe başlıyor.
Toprak kirası. Kelle vergisi. Demirhanenin harcı. Hepsini eskisi gibi, ölülerin adlarını okuyan bir papaz sesiyle okuyor; babam da paraları birer birer masaya koyuyor.
Kâhya küçük pirinç kutusunu her paranın üstünde tutuyor. Tık. Tık. Tık.
Bebekken sadece tıkırtıları duyabiliyordum. Şimdi kutuyu görebiliyorum. Kapağına oturtulmuş taş nohut büyüklüğünde; gri ve bulanık, olmamış bir inci gibi. Sağlam bir paranın üstünden her geçişinde bulutunun içinde bir şey çok yavaşça dönüyor; kavanozdaki duman gibi.
Tık. Sağlam para. Yaptığı iş bu. Nasıl yaptığı değil.
Üniversitedeki ilk haftamda genel kimya hocamız Lev Arkadyeviç bütün amfiye bir oyun oynamıştı. "El kaldırsın," demişti, "fermuarın nasıl çalıştığını kim biliyor?" Amfideki bütün eller kalktı. "Güzel. Gelin buraya da bana anlatın. Dişler, sürgü. Neden tutuyor, neden açılıyor." Bütün eller indi. "İşte," dedi, "bir şeyi görmekle anlamak arasındaki fark bu. Kafatasınızın içine yazın bunu."
Yazdım. Ama bir süredir okumuyormuşum.
Kutu mekanizma değil. Taş mekanizma değil. Odun yığınının arkasında öğrendim: Bir şeyin şekli sadece dışıdır. Peki bunun içinde ne var? O gri bulutun içindeki ne, sağlam parayı kenarı kırpılmış ya da sahte paradan ayırabiliyor? Ağırlık mı? Madenin kendisinde bir şey mi? Yoksa kutuyu tutan adamda bir şey mi?
Bilmiyorum. Ama artık sorunun ne olduğunu biliyorum.
Kuzminlerin de küçük bir taşı var. Noel yıldızlarının içinde duruyor, yılda bir kez çıkarıyorlar. Paskalya yumurtama bahse girerim, aynı cinsten. Kâhya kendisininkini pirinç bir kutuda taşıyor. Kuzminler kendilerininkini özel günlere saklıyor. Bizim hiç yok.
Sonra kâhya okumayı kesiyor.
Sayfayı çeviriyor. Sonrakine bir süre, hoşlanmamış gibi bakıyor; yeniden konuştuğunda sesi değişmiş. Daha katı. Başkasının yazdığını okuyan bir adamın sesi.
"Majesteleri İmparator'un taç giyme gününde lütfettiği yüce fermanla," diye okuyor, "köylü sınıfının birikmiş borçları affedilmiştir. Efendimiz de büyük bir lütufla Majestelerinin örneğine uymayı seçmiştir." Boğazını temizliyor. "Malikâneye olan birikmiş borcun silindi, Stepan. Hepsi. Kötü hasat yılından bu yana ne varsa."
Kalemini alıp defterdeki bir şeyin üstüne çizgi çekiyor. Tek bir çizgi. Hafif bir cızırtı çıkıyor.
Kimse bir şey demiyor.
"Bir daha oku şunu," diyor büyükannem.
Kâhya ona bakıyor. "Ben de seni sağır bilirdim, nine."
"Sadece kötü habere."
Bir daha okuyor.
Babam adının üstündeki çizgiye uzun uzun bakıyor. Sonra iki elini yavaşça masanın üstüne yayıyor; masa hâlâ orada mı diye yoklar gibi.
"Tanrı Majestelerini korusun," diyor. O kadar.
Büyükannem kalkıyor. Kızıl köşeye, azizlerin arasındaki isli Çar resmine gidip önünde eğiliyor. Yerlere kadar, ikonalara eğildiği gibi. Doğrulduğunda gözleri ıslak; silmiyor.
Evdeki herkes mutlu.
Ben de mutluyum. Beni rahatsız eden de bu.
Çünkü bu duyguyu tanıyorum. Hem de çok iyi. Otuz bir aralık, büyükannemin evi, Devlet Başkanı'nın yılbaşı konuşması için sonuna kadar açılmış televizyon. Konuşmanın sonunda büyükannemin önlüğünün ucuyla gözlerini silmesi, her yıl, istisnasız. Bir de on iki yaşındaki ben, kimse görmesin diye kendi gözlerimi silerken. Yukarıda biri bizi hatırladı.
Bir devletin insana verebileceği en güzel duygu bu. Devlete tek bir mürekkep çizgisine mal oluyor.
Annem yerinden kıpırdamadı. Kâhyanın kalemini izliyor; hep yaptığı gibi.
"Peki efendinin günleri?" diyor. "Bahar için?"
Efendinin günleri, kendi toprağımız yerine onun toprağında çalıştığımız günler. Tarlalarını sürüyor, otunu biçiyor, hendeklerini kazıyoruz. Kimse bize bunun için para vermiyor. Onun malı olmak bu demek.
Kâhya defteri kapatıyor.
"Aziz Yuri Günü'nden itibaren haftada dört," diyor. "Evde çalışabilen her el."
"Üçtü."
"Bu yıl dört. Efendi alt çayırın temizlenmesini istiyor. Kütükler sökülecek, taşlar toplanacak, yol boyunca bir hendek kazılacak."
"Alt çayır mı?" Annem kaşlarını çatıyor. "O çayıra yirmi yıldır kimse dokunmadı. Neden şimdi?"
Kâhya ona gereğinden bir an uzun bakıyor. "O efendinin bileceği iş." Ayağa kalkıp mürekkebini cebine koyuyor. "Tanrı sizi korusun."
Efendinin toprağında dört gün. Bizimkine iki gün. Hem de baharda, her şeyin aynı anda ekilmesi gerekirken.
Kirill Amca arkasından çıkıyor. Kapıda dönüp babama bakıyor, ağzını açıyor, kapatıyor ve gidiyor.
Kızıl köşede, isin altında, Çar'ın tacı pencereden süzülen ışıkla hafifçe parlıyor. Büyükannem ellerini kavuşturmuş, hâlâ önünde duruyor.
Babam da yerinden kıpırdamadı. Elleri hâlâ masanın üstünde; kaldırırsa defterdeki çizgi silinecekmiş gibi.
Nehir nisan başında, bir gece çözülüyor.
Sobanın üstünde uyuyorum. Sonra uyumuyorum, sobanın üstünde de değilim. Sedirin altındayım, yüzüstü yere yapışmışım, ellerim başımın üstünde; oraya nasıl geldiğimi hatırlamıyorum.
Çünkü o sesi tanıyorum. Dişlerinde hissettiğin, kocaman, derin bir çatırtı. Sonra bir tane daha. Sonra uzun, gıcırtılı bir gürleme; dünyanın bir ucundan öbür ucuna devasa bir şey sürükleniyormuş gibi.
Yüz elli iki, diyor bedenim. Geliyor. Yat. Kalkma.
Kafam daha iyisini biliyor. Bedenim kafamın ne bildiğine aldırmıyor.
Sonra eller. Annemin elleri. Beni sedirin altından çekip kendine bastırıyor; ne kadar titrediğimi hissedebiliyorum, baştan aşağı, ıslak bir köpek gibi.
"Şşş. Şşş. Buz bu, sadece buz," diyor saçlarımın arasına. "Nehir uyanıyor, o kadar."
Nehir. Top değil. Nehrin buzu kırılıyor.
Biliyorum. O söylemeden önce de biliyordum.
Yine de uzun süre titremeye devam ediyorum. Onun gözünde gece büyük bir gürültüden korkmuş küçük bir oğlanım, o kadar. Titremem geçene kadar beni karanlıkta bir aşağı bir yukarı gezdiriyor.
Sabah bütün köy seyretmek için kıyıya iniyor.
Bu hayatta gördüğüm en güzel şey bu.
Bütün kış dümdüz, beyaz bir yol olan nehir hareket ediyor. Baştan sona. Ev büyüklüğünde, gri, beyaz, kirli sarı koca buz tabakaları kayıp gidiyor; birbirine sürtünüyor, birbirinin üstüne tırmanıyor, kenarları üstüne dikilip ayağının altında hissettiğin bir gümbürtüyle devriliyor. Aralarındaki su kapkara ve hızlı. Buzların üstünde kıştan kalma parçalar geçiyor: birinin dışarıda unuttuğu bir kızak, kırık bir çit, donmuş bir ot yığını ve bir buz kütlesinin üstünde dimdik oturan, fena halde gücenmiş görünen bir köpek.
Karşı yakada, üstünde şehir olan tepe bütün bunlara yukarıdan bakıyor; hiçbiri onu ilgilendirmiyormuş gibi.
"Dede çıkıyor," diyor biri.
Balıkçılar herkesten ayrı, kıyının kenarında duruyor. Dört kişiler ve hepsi kasketini çıkarmış.
İlk başta bir şey göremiyorum. Sadece buz ve su. Sonra iki buz kütlesinin arasındaki boşlukta kara su kabarıyor.
Bir sırt çıkıyor. Kapkara, kaygan ve geniş; ters çevrilmiş bir balıkçı kayığı kadar geniş. Sonra kürek gibi yassı bir baş, Fedya'yı bir lokmada yutabilecek bir ağız ve ondan sarkan, gemi halatı kadar uzun ve kalın iki bıyık. Bıyıklar suyun yüzünde kendi kendine kıpırdıyor, etrafı yokluyor; bir körün parmakları gibi.
Boşlukta ölü bir koyun yüzüyor. Birinin koyunu; bir kış taşkınında buzun altında boğulmuş. Ağız açılıyor ve koyun yok oluyor.
Sonra sırt batıyor, buz o yerin üstüne kapanıyor ve nehir hiçbir şey olmamış gibi akmaya devam ediyor.
Balıkçılar kasketlerini yeniden takıyor.
Buzun altında yayın balığı karanlığa, nehrin en derin ve en ağır aktığı yere geri indi. Sonbahardan beri oradaydı; soğuk tepesine çökmüşken kımıldamadan beklemişti. Kiliseden yaşlıydı. Belki köyden bile yaşlıydı. Her bahar buz kırılınca kışın boğduklarını yemek için yukarı çıkardı; balıkçılar da ona kasket çıkarır, su üstündeyken adını anmazlardı. Ona Dede derlerdi. Nedenini hayatta olan kimse hatırlamıyordu.
"Gördün mü?" Fedya kolumu öyle bir çekiyor ki neredeyse koparacak. "Gördün mü? Kolya, gördün mü?"
"Gördüm," diyorum. "Fedya, o kaç yaşında? Kışın ne yiyor? Buz onu neden ezmedi?"
Fedya'nın hiçbir fikri yok. Kıyıdaki kimsenin hiçbir fikri yok. O boyda bir şeyin ne kadar yemesi gerektiğini, bunu nereden bulduğunu, buzun onu neden öldürmediğini kafamda hesaplamaya çalışıyorum. Raflarımın hiçbirinde cevap yok. Öyle bir yayın balığı masallarda olur. Ama annem elimi tutuyor, balıkçılar kasket çıkardı ve koyun kesinlikle gitti.
Kıyının biraz ilerisinde köyün gençleri bir arada duruyor; her yüzyılda, her köyde gençler nasıl duruyorsa öyle: eller ceplerde, ayaklar bir şeyleri tekmeliyor.
Yan komşumuzun oğlu Petka da aralarında. Petka artık on sekiz yaşında; çok gurur duyduğu, kimsenin beğenmediği bir sakalı var.
"Amcam geçen hafta eve döndü," diyor biri. "Askerî yerleşimden. Dokuz yıl kaldı orada; bir elinde tırmık, öbüründe tüfek, talim yaptı durdu. Kapatmışlar onları. Hepsini. Herkesi evine yollamışlar."
"Çar'ın merhameti," diyor bir başkası.
"Üç yıl da asker alımı yok. Kimseyi toplamayacaklar. Annem mum yaktı."
"Üç yıl," diyor bir başkası. "Sonra yine başlar. Yirmi beş yıl askerlik, Petka. Sonra dişsiz dönersin, karın da değirmenciyle evlenmiş olur."
"Karım yok ki."
"İşte ben de onu diyorum. Şanslısın."
"Zaten asker alımını beklemiyorum," diyor Petka. "Gavrila bir yıl daha dedi, sonra gerçek bir ekiple çıkabilirmişim. Ya da gidip demir yolunu yaparım. Daire gümüşle ödüyormuş diyorlar."
Öbürleri ona gülüyor. Ama hepsi kulak kesilmiş.
Onları kemerlerinin hizasından izliyorum.
Asker olmayacakları için içten içe, ta karınlarının dibinden sevinen oğlanlar. Bunun için mum yakıyorlar. Eski hayatımda böyle oğlanlara gülerdim. Ben sözleşmemi kendim imzaladım. Kimse elinde defterle beni almaya gelmedi. Defteri gidip ben buldum ve imzaladım.
Buzlar gıcırdayarak geçiyor. Karşı yakada, tepesindeki şehir hiçbirimize bakmıyor.
Buz gidince çamur geliyor.
Bunun bir adı var: rasputitsa, yolsuz mevsim. Bu kelimeyi bana eski hayatımda büyükannem öğretmişti. Onu en son, başka bir ülkede, bir tarlada, bacağımı bırakmak istemeyen bir çukurdan çekip çıkarırken düşünmüştüm.
O başka bir çamurdu. O çamurun iştahı vardı.
Bu çamurun sadece terbiyesi yok. Çizmeni alıyor, sonra sıkı çekip bir de dua edersen geri veriyor.
Kuru yerde istediğim yere koşabiliyorum. Bunun içinde dizime kadar batıp çizmelerimi geride bırakıyorum. O yüzden Maşa beni, eskiden demirhaneye taşıdığı gibi, şalıyla sırtına bağlayıp taşıyor. Eskisinden çok daha ağırım. Her elli adımda bir bunu bana söylüyor.
"Bir çuval şalgam gibisin."
"Şalgam değilim."
"Fikirleri olan bir şalgamsın."
Fedya önümüzden yürüyor; çamuru bir sopayla yokluyor, sonra yine de içine dalıyor. Nehir çözüldükten on gün sonra büyükannem bizi bal almak için dörtyola yolluyor. Uzun yoldan gidiyoruz. Maşa'ya göre kısa yol fazla çamurlu olduğu için; aslında uzun yol lonca binasının önünden geçtiği için.
Köyün tamamını ilk kez doğru dürüst görüyorum.
Sandığımdan büyük. Yüksek kıyı boyunca uzanan tek bir uzun sokak; bir ucunda küçük tepesinin üstünde kilise, öbür ucunda derenin kenarında değirmen. Evlerin hepsi üçgen çatılı ön yüzünü sokağa vermiş: gri kütük duvarlar, oymalı pencere çerçeveleri, her birinin avlusu, çiti ve köpeği. Evlerin arasında bahçeler; hepsi kara çamur ve eski lahana sapları. Her damdan duman tütüyor. Kilisenin arkasında, derenin karşısındaki yüksek arazide efendinin konağı var. Köyde boyalı olan tek ev o; her penceresinde cam olan da tek ev.
İnsanlar çalışıyor. Kapısının önünde bir adam kaşık oyuyor, ayaklarının dibinde bir yığın beyaz talaş. Kuyunun başında iki kadın. Dizlerine yaydığı ağı onaran yaşlı bir adam. Maşa yaşlarında, kucağında bir bebek, eteğine de bir başkası yapışmış bir kız. Boş duran yok. Kilisenin önündeki sedirde oturan yaşlı adamlar bile bir yandan tartışırken bir yandan ağaç kabuğundan ayakkabı örüyor.
Herkesin giysisi aynı gri ve kahverengi, aynı ev dokuması; hepsi o kadar çok yamanmış ki gömlekten çok yama. Eski hayatımda buna biri "tarz" derdi. Burada adı nisan.
Dörtyolda, iskeleye giden yolun sokakla buluştuğu yerde, karşı karşıya iki bina var. Biri traktir, yani çayhane. Öbürü kabak, yani meyhane. Maşa bizi birincisine götürüyor. İkincisine kimse çocuk götürmez.
Traktirin üstünde arı oyulmuş bir tabela, önünde bir sedir, arkasında da sıra sıra, kış için samana sarılmış kovanlar var. İçerisi sıcak ve buğulu; bal ve ıslak koyun postu kokuyor. Tezgâhın üstünde kocaman pirinç bir semaver duruyor, bu hayatta gördüğüm ilk semaver; arkasında da bir adam.
Arkasındaki adam aşağı yukarı Fedya boyunda.
Ucu dümdüz kesilmiş gri bir sakalı, tombul yanakları, dört pirinç düğmeli bir yeleği var; köyde tahtadan olmayan tek düğmeler bunlar. Semaverin musluğuna yetişmek için bir sandığın üstünde duruyor.
"Maşa!" diyor. "Ağabey de gelmiş. Bir de öbür kardeş, küçük olan, şu dik dik bakan."
"İyi günler, Şmelev Amca."
Çayhaneyi buçukluk Şmelev işletiyor. Maşa'nın dediğine göre annem doğmadan önce de işletiyormuş, ondan önce de babası. Büyükannemin kavanozunu bir fıçıdan balla dolduruyor, küçük pirinç terazisinde gramı gramına tartıyor; tartma işi bitince de bir kaşık daha ekliyor.
"Bu da o bakışlar için," deyip bana göz kırpıyor.
Çıkarken Maşa fısıldamak için başını eğiyor.
"Şmelevler kimsenin malı değil," diyor. "Buçukluklar olamaz. Kanun var. Çar'ın dedesinden bile eski."
"Neden?"
"Çünkü savaş olmuş," diyor her şeyi bilen Fedya. "Buçukluklar da kazanmış."
"Savaş olmadı. Anlaşma oldu."
"Anlaşma dediğin, dövüşmeye üşenen bir savaştır."
Buğulu camın ardından, sandığının üstünde bir müşterinin dediğine gülen Şmelev'e dönüp bakıyorum.
Maşa'nın dediğine göre çatısının kirasını efendiye ödüyormuş; şehirde oda kiralar gibi. Kâhya dörtyola geldiğinde Şmelev ona çay ikram ediyormuş. Sonra da parasını alıyormuş.
Bu köyde efendinin defterinde olmayan biri var.
Buna izin verildiğini bilmiyordum.
Traktirin arka tarafında, uzun bir masanın çevresinde bir grup adam kilisenin diyakozunun yüksek sesle gazete okuyuşunu dinliyor. Diyakoz seyrek sakallı genç bir adam; her şeye esner: vaftize, cenazeye, haberlere. Şimdi de paragrafların arasında esniyor.
"…vilayetin soylular komitesi," diye okuyor, "toprak sahiplerine bağlı köylülerin yaşam koşullarının iyileştirilmesi meselesi üzerine ilk oturumunu tamamlamıştır—"
"İyileştirilmesi," diyor adamlardan biri. "Toprak demek bu."
"Bizi tarlalarımızdan iyileştire iyileştire kovacaklar demek," diyor bir başkası.
"Şu demek," diyor diyakoz, "bir toplantı yapmışlar." Yine esniyor. "Devamını istiyor musunuz, istemiyor musunuz?"
Devamını istiyorlar.
Yolun karşısında, meyhanenin önünde üç adam kapının yanına çakılmış bir tahtanın önünde duruyor. Birisi tahtaya yeni fiyatlar boyamış.
"Bir ölçek kırk kapik," diyor biri. "Geçen bahar yirmiydi."
"Votka satma hakkını yeni biri şehirden satın almış. Efendinin kuzeniymiş diyorlar."
"Kırka mı? Nehirden içerim daha iyi."
Maşa ben daha fazlasını duyamadan beni çekip götürüyor.
Lonca binası nehir yolundan önceki son bina. Uzun, alçak ve çok eski; çatısı gri tahta pullarla kaplı. Önündeki çamurda Gavrila'nın köpeklerinden ikisi devrilmiş iki ot yığını gibi uyuyor. Biri Fedya'ya bir gözünü açıp yeniden kapatıyor.
İçerisi karanlık, sıcak ve gürültülü. Deri, duman ve köpek kokuyor; bir de o başka şey, fırtınadan sonraki hava gibi keskin, temiz koku; Gavrila'nın paltosundan hiç eksik olmayan koku. Burada bütün bina o kokuyor.
Sobanın yanında, yerde gri bir post serili. Rengi sönmüş bir ateşin rengi. Kenarının altındaki döşeme tahtaları da biraz grileşmiş; sanki yıllardır kürkün içinden kül eleniyor da hâlâ bitmemiş.
"Lapinlerin oğlunun getirdiği ilk kurt," diyor Maşa, çok alçak sesle.
Sonra merdivenden yuvarlanan bir fıçı gibi bir ses:
"MAŞA! FEDYA! BİR DE BENİM VAFTİZ OĞLUM!"
Vaftiz babam Gavrila Amca her yıl biraz daha kırlaşıyor ama bir zerre bile sessizleşmiyor. Beni Maşa'nın sırtından, şalıyla birlikte söküp alıyor ve yüzünün önünde havaya kaldırıyor.
"Şuna bakın. Şu gözlere bakın. Başımıza iş açacak bu."
"Açıyor zaten," diyor Maşa.
"Güzel. İyileri açar."
Beni duvarın dibindeki bir sedire, bir sandığın yanına oturtuyor. İşte o zaman Grom'u görüyorum.
Aynı sedirin ucunda oturmuş, kalın bir iğneyle bir yük kayışı onarıyor. Kimse adını söylemediği halde o olduğunu hemen anlıyorum. Başını kaldırıp bana, selam verilecek biriymişim gibi başıyla selam veriyor.
Kısa. Maşa'dan kısa. Beni durduran bu değil.
Kısa adamlar gördüm. Okulumda, 5-B'de Seryoja İgnatov diye bir çocuk vardı; kısa kemiklerle doğmuştu. Kolları ve bacakları vücudunun geri kalanına yetişecek kadar hiç uzamamıştı; kocaman bir başı, kısa, güçlü parmakları vardı ve okulun en iyi satranççısıydı. İki yıl yanında oturdum. O şekli tanırım.
Grom o şekilde değil.
Her yeri orantılı. Kolları gövdesine göre doğru uzunlukta. Elleri kollarına göre doğru boyda. Başı omuzlarına göre doğru büyüklükte. Sadece her şey daha kısa, daha geniş, daha kalın; baştan başka bir plana göre yapılmış gibi. Kısa bir adam değil. Başka biçimde yapılmış bir adam; porsuğun kısa bir köpek olmaması gibi.
Sakalı beyaz ve gür, iki örgü halinde; her örgünün ucunda küçük bir demir halka var. Yüzünde çok yaşlı bir adamın derin çizgileri var. Ama çizgilerin arasındaki ten açık havada çalışan genç bir adamınki gibi pürüzsüz ve esmer; beyaz kaşlarının altındaki gözleri de Fedya'nınkiler kadar çevik ve parlak.
Kayışı bitirince kalkıp yanımdaki sandığı kaldırıyor. Bir sandık dolusu demir kazık. Lapinlerin oğlunun iki arkadaşının onu homurdana homurdana aralarında taşıyıp getirdiğini gördüm. Grom tek başına kaldırıyor, bir somun ekmek gibi koltuğunun altına sıkıştırıp salonun arkasına götürüyor.
Yüz doksan yaşında, demişti babam bir akşam yemekte. Bir cüce için genç sayılır.
Lakap değil. Yaşı hakkında yalan söyleyen kısa boylu yaşlı bir adam da değil. Bir cüce. Kendi planı olan bambaşka bir halk.
Rafa koyuyorum. Bu sefer yanına soru işareti koymuyorum.
Grom geri dönünce sedirimin önünde durup bana bakıyor. Epey uzun bakıyor. Benim bir çocuk olmam gerektiğini hatırlayıp burnumu karıştıracak kadar uzun.
"Bu," diyor Maşa'ya, "her şeye kuyumcunun taşa baktığı gibi bakıyor."
"Meraklı, o kadar," diyor Maşa.
"Her şey meraklılıkla başlar," diyor Grom ve kayışlarına dönüyor.
Salonun öbür ucunda Petka ter döküyor.
Bir masada oturmuş, önünde bir tahta çırası var; Fedya'nın geceleri evi aydınlattığı türden sade bir çam çırası. Ona öyle dik dik bakıyor ki gözleri sulanmış. Gavrila kollarını kavuşturmuş, arkasında duruyor.
"Hiçbir şey olmuyor," diyor Petka.
"Çünkü ateşi düşünüyorsun," diyor Gavrila.
"Ateş yakmam gerekmiyor mu?"
"Ateş hikâyenin sonu, oğlum. Hikâyeye sonundan başlanmaz. Ateşi düşünmeyi bırak. Yananı düşün."
"Odun."
"Odun yanarken ne yapar?"
Petka düşünüyor. "Isınır?"
Gavrila tavana bakıyor; Tanrı'dan sabır isteyen ama vereceğini hiç sanmayan bir adam gibi. Sonra çırayı Petka'nın elinden alıyor.
El kol sallamıyor. Tek kelime etmiyor. Sadece çıranın ucuna bakıyor; babamın çeliğe, annemin Vaska'nın eline baktığı gibi. Çıranın ucu kahverengileşiyor. Sonra kararıyor. Sonra ucundan ince bir duman yükseliyor ve ardından, sessizce, küçük sarı bir alev.
Gavrila piposunu onunla yakıp çırayı geri veriyor.
"Bir daha," diyor.
Sedirimde kıpırdamadan oturuyorum.
Yananı düşün.
Odun selülozdur. Uzun şeker zincirleri; karbon, hidrojen ve oksijen, hepsi birbirine kenetlenmiş. Ateş, bu zincirlerin çözülüp havadaki oksijenle buluşmasıdır; hem de fazla hızlı. Zincirler dağılırken onları bir arada tutan enerjiyi serbest bırakır. Denklemini bu lonca binasının duvarına yazabilirim. Gözüm kapalı denkleştiririm.
Gavrila denklemi bilmiyor. Hayatım üstüne bahse girerim, selüloz lafını hiç duymamıştır.
Ama bunun bir hikâye olduğunu biliyor. Bir başlangıcı olduğunu, oradan başlamak gerektiğini biliyor.
Babam, her çentiğin arasında bekleyip çeliğe bakarak. Annem, mırıl mırıl: deri, derinin altı, bir de küçük damarlar. Bir de Gavrila: Yananı düşün.
Hiçbiri uğultuya bakmıyor. Benim yanlışım buymuş. Odun yığınının arkasında şekli kopyaladım, sonra bilgisayar oyunlarındaki büyücüleri taklit ettim: uğultuyu yakala, doğrudan ısıya, ışığa, ne olursa ona çevir. Belki birileri bunu yapabiliyordur. Uğultusu nehir gibi olan, büyük biri. Uğultusu iplik kadar ince bir oğlan değil. Üstelik onların hiçbiri bunu denemiyor bile. Hepsi o şeyin kendisini düşünüyor. Çeliği. Deriyi. Odunu. Ne olduğunu. Nasıl çalıştığını. İçinde ne olduğunu.
Uğultu sadece yakıt. Asıl iş başka yerde ve sandığımdan çok daha büyük. Enerjinin nereye gittiğini bilmek yetmiyor. Gittiği şeyi baştan sona bilmen gerekiyor.
Hepsi bir şeyi anlıyor.
Kimya rafları ile büyü rafı hiçbir zaman ayrı odalarda değildi. Onları oraya ben koydum.
Anlamaksa ömrüm boyunca iyi olduğum tek şey.
Kalbim çok hızlı atıyor. Altında uğultu biraz kıpırdanıyor; adını duymuş bir köpek gibi.
Kapı çarpıyor. Lapinlerin oğlu dizine kadar çamur içinde, arkasında iki avcıyla içeri giriyor.
"Gavrila. İskelenin ötesinde, büyük yolda bir şey gördük."
"Kurt mu?"
"Daire adamları. Şehirden. Hepsi yeşil paltolu." Şapkasını çıkarıp bacağına vura vura çamurunu silkeliyor. "Üç ayaklı küçük, pirinç bir aletleri var, içinde de güpegündüz parlayan bir taş. Biri içinden bakıyor. Bir başkası elinde çizgili bir sırıkla tarlanın öbür ucuna yürüyor. Sonra bir deftere yazıyorlar."
"Ölçüyorlar," diyor Grom, arkadan.
"Demir yol için diyorlar."
"Bataklığın içinden mi?" Gavrila burun kıvırıyor. "Bataklık demirlerini yer, yine de doymaz."
"Pek dertli görünmüyorlardı."
"Şehirliler hiç dertli görünmez," diyor Gavrila. "Şehirli olduklarını oradan anlarsın."
Maşa beni o terbiyesiz çamurun içinden sırtında eve götürüyor. Her elli adımda bir şalgamlardan yakınıyor.
Tek kelimesini duymuyorum. Yananı düşünüyorum.
Uygun sabahı bekliyorum.
Dört gün sonra geliyor: açık bir gecenin ardından açık, soğuk bir şafak; her şeyin üstünde son bir kırağı bırakan cinsten. Maşa kuyuda. Fedya kazlarla dışarıda. Büyükannem içeride ekmekle uğraşıyor, annemle babam tarlaya gitti. Bir kez olsun, kimse bana bakmıyor.
Gömleğim ve bana büyük gelen keçe çizmelerimle evin arkasındaki bahçeye çıkıp lahanaların yanına çömeliyorum.
Eski lahana saplarının üstünde kırağı var. Her birinde ince, beyaz bir kürk; yaprakların üstünde dimdik duran, ışıl ışıl parlayan minik buz iğneleri. Bir yaprak seçiyorum. Parmağımı üstündeki kırağıya çok yaklaştırıyorum; dokunacak kadar yakın, ama dokunmadan.
Bu sefer uğultuya bakmıyorum.
Yananı düşün.
Ama burada yanan bir şey yok. Öyleyse: Soğuk olanı düşün.
Kırağı sudur. Su molekülleri; milyonlarca milyon. Her biri iki küçük hidrojen atomu sarkan tombul bir oksijen atomu; iki kulaklı bir kafa gibi. Sıcakken yuvarlanıp dururlar, birbirlerinin yanından kayarlar. Yeterince soğuyunca yuvarlanmayı bırakır, el ele tutuşup bir düzene kenetlenirler. Altıgen, bal peteği gibi. O düzen buzdur. Her kar tanesinin altı ucu olmasının sebebi bu.
Isı da bir madde değildir. İçine döktüğün bir şey değildir. Isı harekettir. O moleküllerin titremesidir. Yeterince sert titret, birbirlerinin ellerini bırakırlar; petek dağılır, buz yeniden su olur.
Sayıyı da biliyorum. Birinci sınıf fizikokimya kitabımın 61. sayfası, sayfanın ortasındaki tablo. Bir gram buzu eritmek için üç yüz otuz dört jul gerekir. Bir lahana yaprağının üstündeki o minik kırağı kürkü ne kadar gelir? Bir miligram? Daha az?
Bir julün üçte biri. Ucuz bir çakmağın kıvılcımından az.
Bütün ihtiyacım bu. Ateş değil. Mucize değil. Sadece birkaç milyon minicik şeyi biraz daha sert titretmek.
İtmiyorum. Sıkmıyorum. Resmi kafamda olabildiğince net tutuyorum. Petek. Titreme. Bırakan eller. Babamın keskiyi çeliğe dayayıp beklediği gibi tutuyorum.
Kaburgalarımın altında uğultu değişiyor.
Yükselmiyor. İnceliyor. Birazcık; dolu bir kovadan bir tas su alınmış gibi. O tas da elimde bir yerde.
Parmağımın ucu ısınıyor.
Altında, lahana yaprağının üstündeki beyaz kürk griye dönüyor. Sonra saydamlaşıyor. Sonra yok oluyor ve yaprağın üstünde yuvarlak, parlak, içinde gökyüzü olan bir damla su kalıyor.
Bir damla.
Gözümü ondan alamıyorum. Orada duruyor. Dünyanın en önemli su damlası olmak umurunda değil.
Bunu ben yaptım.
Hem de neredeyse bedavaya.
Kalabalıktan çıkınca ceplerini yoklar gibi kendimi yokluyorum. Kaburgalarımın altındaki uğultu biraz incelmiş; biri kapıyı açınca evin biraz serinlemesi gibi. O kadar. Baş dönmesi yok. Gri yüz yok. Babam bir rün için eski kar rengine dönmüştü. Ben az önce büyü yaptım ve kendimi lahanaların arasında fazla uzun süre çömelmiş bir oğlan gibi hissediyorum.
Neden bu kadar ucuz? Damla küçük olduğu için mi? Yoksa ne istediğimi, sayısına kadar tam olarak bildiğim için mi? Henüz bilmiyorum. Bir damla bir cevap değil. Bir soru.
O yüzden bir yaprak daha deniyorum.
Bu sefer daha çabuk oluyor. Resim kafamda daha hızlı beliriyor; yolu hatırlıyormuş gibi. Kırağı griye dönüyor, sonra saydamlaşıyor ve ilk damlanın yanında ikinci bir damla beliriyor.
Sonra üçüncü bir yaprak. Sonra bütün lahana sapı, tepeden dibe. Sonra yandaki lahana, sonra onun yanındaki. Kendi kendime kıs kıs gülüyorum. Elimde değil. Bir hayatta yirmi üç yıl, bu hayatta iki yıl; şimdi de dilim dişlerimin arasında, çamurda çömelmiş, lahanaları tek tek eritiyorum, sabun köpüğü patlatan bir çocuk gibi. Gerçi açıkçası öyleyim de.
Her biri ucuz. Tuzak da bu. Her biri dolu bir para kesesinden çıkan tek bir kapik; kesenin hafiflediğini duymuyorsun.
Sıranın sonuna geldiğimde esneyip durduğumu fark ediyorum. Kollarım ıslak halat gibi. Soğuk keçe çizmelerime girmiş; ne zaman girdiğini hatırlamıyorum. Kalkmaya çalışıyorum; bacaklarım biraz düşünüyor, sonra kalkmamaya karar veriyor.
Ben de lahanaların arasında çamura oturuyorum. Bir dakikalığına. Güneş yüzümde, uğultu ince, sessiz bir iplik; oruç başladığından beri olduğu en ince hâlinde. Gözlerim kendiliğinden kapanıyor.
Sonra üstümde gözler hissediyorum.
Kaz çitteki aralıkta duruyor.
Büyük olanı; Fedya'yı ısıran. Bana tek gözüyle bakıyor. Sonra başını çevirip öbür gözüyle bakıyor; kazların emin olmak istediklerinde yaptığı gibi.
Gördü. Neredeyse eminim, gördü.
Gagasını açıp bir kez ötüyor. Kısa. Suçlar gibi.
"Kolya!" Büyükannem, kapıdan. "Çamurda ne işin var?"
"Kırağıya bakıyorum," diyorum.
"Adam gibi evden bak." Gelip beni çamuruyla birlikte koltuğunun altına alıyor. "Şu haline bak. Kireç gibisin. Hasta mısın?"
"Yoruldum, büyükanne."
"Yoruldun mu? Kalkalı bir saat oldu. Ne yaptın da yoruldun?" Avucunu alnıma, sonra yanağıma koyuyor. "Ateşin yok." Uzun uzun yüzüme bakıyor. "Rün işledikten sonraki baban gibisin."
Ağzımı sıkı tutuyorum. Açarsam doğru bir şey kaçabilir.
Beni sobanın üstüne yatırıyor, ben de öğle yemeğine kadar kütük gibi uyuyorum.
BÜYÜ rafında, Şekil değil yazan satırın altında artık ikinci bir satır var.
Anlamak. Isı harekettir. Bir damla. Sonra bütün bir sıra.
Yanında, kendi yapmak zorunda kaldığım daha küçük bir etiket; çünkü bu evde kimsenin ona hiç ihtiyacı olmamış. Bedel: Bir damla için küçük. Ama küçük bedeller birikir ve beden bunu sana ancak sonradan söyler.
Ama işe yaradı.
İki gün sonra Fedya beni kazlara götürüyor. Kazlar alt çayıra, efendinin çayırına, yolun kenarına iniyor; orada geçen yılın kurumuş kahverengisinin arasından yeşil otlar çıkmaya başlamış. Fedya yardım edeyim diye orada olduğumu söylüyor. Aslında işim bir kütüğün üstünde oturmak; Fedya da bu arada kazların peşinden koşup büyükannem duysa parmaklarına kaşığı yiyeceği laflarla küfrediyor.
Çayırda insanlar var.
Bizden değil. Yabancı. Pirinç düğmeli, uzun yeşil paltolu dört adam; yolun kenarında da bir araba, arabaya koşulu, ayakta uyuklayan bir at.
Adamlardan biri üç uzun tahta ayağın üstünde duran bir şeyin arkasında. Ayakların tepesinde pırıl pırıl cilalanmış pirinç bir kutu, önünden çıkan kısa bir boru. Kutunun tepesine de bir taş oturtulmuş.
Parlıyor.
Işığı yansıtmıyor. Parlıyor. Güpegündüz, güneş tepede, o taşsa kendi ışığını saçıyor; küçük, sabit, beyaz, neredeyse mavi. Kuzminlerin Noel yıldızı gibi. Nehrin karşısındaki tepenin üstündeki, kırağıdaki delikten gördüğüm ışıklar gibi. Titremiyor. Bir kez bile.
Çayırın ta öbür ucunda ikinci bir adam kırmızı-beyaz çizgili uzun bir sırık tutuyor. Kutunun başındaki adam eğilip borudan sırığa bakıyor. Bir sayı söylüyor. Arabanın arka kenarına oturmuş üçüncü bir adam onu bir deftere yazıyor.
Bir defter daha.
Sonra üç ayaklı şeyi kaldırıp elli adım öteye taşıyorlar, kuruyorlar ve aynısını bir daha yapıyorlar.
"Ölçüyorlar," diyor Fedya; tek bir kaz bile getirmeden geri dönmüş. Bunu bir uzman gibi söylüyor. "Demir yol için. Petka öyle diyor."
"Buraya mı gelecek?" diye soruyorum. "Tam buraya mı?"
"Tam buradan geçecek. Efendinin çayırının tam ortasından. Petka diyor ki efendiye bunun için at boyu gümüş verecekler."
Alt çayır. Aziz Yuri Günü'nden itibaren haftada dört gün temizleyeceğimiz çayır. Neden şimdi, diye sormuştu annem, kâhya da söylememişti.
Şimdi biliyorum.
Pirinç kutunun başındaki adam doğrulup geriniyor. Kasketini çıkarıp başını kaşıyor. Sonra traktirdeki diyakoz gibi ağzını kocaman açıp esniyor.
Dikkatini toplamıyor. Vuruşların arasında beklemiyor, mırıl mırıl liste okumuyor. Grileşmiyor. Canı sıkılıyor. Tarlanın ortasında dikilmiş, yemek saatini bekleyen sıradan bir memur o. Kutusundaki taş da kendi kendine parladıkça parlıyor, ne yapıyorsa onu yapıyor; adamın onun hakkında tek bir şey anlaması gerekmiyor.
İki gün önce kırağılı bir sıra lahana beni çamurda uyuttu. Hem de ısının tam olarak ne olduğunu biliyorum. Duvara yazabilirim.
Orada ise esneyen bir adam bütün dünyayı bir taşla ölçüyor.
Kazlar kendiliğinden, uzun gri bir sıra halinde, ötüşerek geri geliyor. Fedya onlara küfredip saymaya gidiyor. Kutunun başındaki adam kasketini yeniden takıyor. Sırık çayır boyunca ilerliyor, defter sayılarla doluyor.
Üç ayaklı şeyin üstündeki küçük beyaz ışık da bütün öğleden sonra efendinin çayırının üstünde, bir kez bile titremeden parlamaya devam ediyor.
O pazar Palmiye Pazarı. Burada ona Söğüt Pazarı diyorlar; çünkü bin kilometre ötede bile palmiye yok, ilk çiçeği açan da söğüt. İvan Peder herkesin söğüt dallarını kutsuyor, herkes de dallarını eve götürüp kapının üstüne asıyor.
Eve dönerken büyükannem sağlığımız için bizi kendi dalıyla kamçılıyor. "Vuran ben değilim, söğüt vuruyor!" Fedya kaçıyor. Maşa onu yakasından yakalayıp büyükannem doğru dürüst vurabilsin diye gayet sakin bir şekilde tutuyor; Fedya da öldürülüyormuş gibi uluyor. Bana da popoma üç hafif dokunuş, saçlarıma da bolca söğüt tüyü düşüyor.
Ertesi sabah avludaki her şeyin üstünde kırağı var. Kapımızın üstündeki söğüt hariç. Onun püskülleri yumuşak, gri ve kuru; sanki daha sıcak bir yerde bir bahar sabahıymış gibi.
Soğukta nefesleri buhar yapmayan Gavrila'nın köpekleri. Demirhanedeki eski balta başı. Şimdi de üstünde İvan Peder'in duası olan söğüt.
Aynı kural. Her neyse.
Bir hafta sonra Paskalya.
Bütün köy gece yarısından önce, karanlıkta, her aile bir arada, elinde mumlarla kiliseye yürüyor. Sokak küçük alevlerden oluşmuş uzun, ağır akan bir nehir. Babam beni taşıyor; yetişemeyecek kadar küçüğüm, evde bırakılamayacak kadar da uyanığım. Dünyaları verseler evde kalmazdım zaten.
Eski hayatımda bunu her yıl yapardım. Şehrimdeki katedral, ayaza taşan kalabalık, çanlar. Elim büyükannemin elinde.
Kilisenin içi o kadar dolu ki kolunu kaldıramıyorsun. Mumlardan başka ışık yok; yüzlerce mum var. Hava balmumu, tütsü ve koyun postuyla ağırlaşmış. Gece yarısı İvan Peder sunağın arkasındaki kapılardan çıkıyor. Bütün kilise ilahi söyleyerek peşinden dışarı çıkıyor ve ellerinde mumlarla karanlıkta binanın çevresini dolaşıyor.
Fedya'nın mumu daha ilk köşede sönüyor. Dünyanın sonu gelmiş gibi bakıyor. Maşa tek kelime etmeden kendi mumunu onunkine eğiyor, alev geri geliyor; Fedya da yolun geri kalanında onu iki eliyle, yumurta taşır gibi taşıyor.
Sonra hep birlikte yeniden kapalı kapıların önündeyiz.
İvan Peder ince, yaşlı sesiyle o sözleri söylüyor.
"Mesih dirildi!"
Bütün köy de var gücüyle bağırarak karşılık veriyor:
"Gerçekten dirildi!"
Aynı sözler. Aynı karşılık. Eski hayatımda her yıl, yanımda büyükannemle söylediğim sözlerin ta kendisi. Tek bir harfi bile değişmemiş.
Ben de bağırıyorum, bu kilisede nasıl söyleniyorsa öyle: Voistinu voskrese. Ama dilim R'yi hâlâ beceremiyor, ağzımdan "voskLese" çıkıyor. Kimse fark etmiyor. Herkes bağırıyor.
Sonra çanlar çalmaya başlıyor ve herkes herkesi üç kez öpüyor; birbirini sevmeyenler bile, değirmenciyle değirmencinin çitini kaydırdığı adam bile. Kirill Amca babamı öpüyor. Dörtyoldan en güzel yeleğiyle gelmiş olan buçukluk Şmelev, Gavrila'yı öpmek için bir sedirin üstüne çıkıyor. Gavrila herkesi öpüyor; galiba bir atı da.
Doğduğumdan beri bu kadar sıcak hissetmemiştim.
Evde yemek var. Gerçek yemek.
Soğan kabuğunda kızıl kahveye boyanmış yumurtalar var; koca bir kâse dolusu. Büyükannemle annemin iki gündür köprü bekleyen askerler gibi nöbet tuttuğu kuliç var, yani uzun Paskalya çöreği. Piramit şeklinde sıkıştırılmış, beyaz, tatlı biraz lor peyniri var. Herkese yetsin diye kâğıt inceliğinde dilimlenmiş bir parça tuzlu domuz yağı var.
Annem bir yumurta soyup yarısını avucuma koyuyor.
Uzun uzun ona bakıyorum.
Yumurta akı. Albümin. Çoğunlukla ovalbümin, artı bir düzine başkası. Sarısı: yağ, biraz daha protein ve demir.
Bu evde protein varmış. Oruç başladığından beri saklanıyormuş ve dışı kırmızıymış.
Çok yavaş yiyorum.
Ertesi sabah uğultu biraz daha güçlü.
Sadece biraz. Kaburgalarımın altında dünkünden biraz daha derinde, o kadar. Geçen yıl Paskalya'dan sonra güçlü dönmesi haftalar sürmüştü: haftalarca yumurta, süt, uzun geceler, artık oruç yok. Bir bayram yemeği ve bir gecelik uyku yedi haftalık orucun açığını kapatmaz. İkinci gözlem öyle diyor. İyi şeyler ancak arkası gelirse sayılır.
Bunların hepsini biliyorum. Yine de bir hata yapıyorum.
Çünkü Paskalya'yla doluyum, çanlarla doluyum, bir sıra lahanamın gururuyla doluyum. Kafamın arka tarafında bir yerde, esneyen bir adamın tuttuğu küçük beyaz bir ışık hâlâ efendinin çayırının üstünde parlıyor. Şöyle düşünüyorum: Koca bir sıra kırağı beni sadece uyuttu. Kötü bir şey olmadı. Bugün biraz daha büyük bir şey yapabilirim.
Avludaki su teknesinde buz var. Kırağı değil. Son soğuk geceden kalma, cam kadar ince, tepesini boydan boya kaplayan gerçek bir buz tabakası.
Kırağıdan fazlası bu. Ama bütün tekneyi istemiyorum. Sadece bir köşesini, bir el genişliği. Görmek için, o kadar.
Bayram yemeğinden sonra herkes hâlâ uyurken dışarı çıkıyorum. Elimi köşedeki buzun üstüne düz koyuyorum.
Petek. Titreme. Bırakan eller.
Bu sefer daha çabuk oluyor. Avucumun altında küçük, yuvarlak, berrak bir su halkası açılıyor; çevresindeki buz griye dönüp yumuşuyor. Uğultu elimden ince, düzenli bir sızıntıyla akıyor. Çok değil. Lahanalardan bile az. Artık yolu biliyor.
Köşe eriyor. Soğuk, berrak su parmaklarımı yalıyor.
Benim köşem bu. Bu kadarı yeter.
Ama içimde bir şey hayır diyor.
Bir ses değil. Daha çok enseme konmuş, itekleyen bir el gibi. Devam et. Bütün tekne. Yapabilirsin. Şimdi durma. Pes etme. Asla pes etme.
Bana benziyor. Tıpatıp bana: inatçı yanım; cephede başka adamlar çamura oturup bir daha kalkmazken beni yürütmeye devam eden yanım. Ama hiç olmadığı kadar büyük. Daha aç.
O duyguyu tanıyorum. Ama böylesini tanımıyorum.
Elimi buzdan çekiyorum.
Olması gerekenden zor. Elim gelmek istemiyor. Bir an onu, çizmeyi çamurdan çeker gibi çekip almam gerekiyor. Sonra kurtuluyor ve ben teknenin yanında topuklarımın üstüne oturmuş, ıslak elimi göğsüme bastırmış, soluk soluğayım.
His hemen gitmiyor. Bir süre surat asıyor; kaybedince Fedya'nın yaptığı gibi. Sonra gidiyor ve geriye soğuk bir avluda, önünde bir köşesi erimiş bir su teknesi olan küçük bir oğlan kalıyor.
Yorgunum, ama sıradan bir yorgunluk bu; uzun bir yürüyüşten sonraki gibi. Beni korkutan o değil.
O öğleden sonra herkes yemeğini bitirmeden sobanın üstünde uyuyakalıyorum. Uykuya dalmadan önce sıcak tuğlaların üstünde yatıp tekneyi düşünüyorum.
Durmak istemeyen yanımı.
Hep inatçıydım. Eski hayatımdaki büyükannem annemin karnından tartışarak çıktığımı söylerdi. Bu benim. Biliyorum. Ömrüm boyunca bendeydi.
Ama teknenin başında benden büyüktü. Bir anlığına itekliyordu, ben de onu geri itmek zorunda kaldım.
Üstelik çok da harcamamıştım. Lahana sırası bana daha pahalıya patladı ve o zaman hiçbir şey beni itmedi. Peki neden şimdi? Uğultu oruçtan sonra hâlâ düşük olduğu için mi? Kafamı toplayamayacak kadar heyecanlı olduğum için mi? Bilmiyorum. Bilmemekten hoşlanmıyorum.
Ebe Matryona'nın çenesi hiç durmaz, demişti Maşa bir keresinde. Eskiden de çok konuşurmuş. Şimdi susamıyor.
Çok yaparsan insanı tuhaflaştırır, demişti Maşa.
Sıcak tuğlaların üstünde kıpırdamadan yatıyorum ve hastaneden beri ilk kez kendi kafamın içindekinden korkuyorum.
Rafta, Bedel yazan etiketin yanına bir satır ekliyorum. Küçük, ama büyük harflerle.
SADECE YORGUNLUK DEĞİL.
Altına da daha da küçük harflerle: Bir dahakine yavaş. Sadece buzu değil, kendini de izle.
Uyandığımda akşam olmuş; Fedya elleri arkasında sobanın üstüne tırmanıyor.
"Sana bir şey sakladım," diyor.
Çıkarıyor. Yarım kırmızı yumurta; her yeri çatlamış, bir yanı hafifçe ezilmiş. Bütün öğleden sonra gömleğinin içinde taşımış.
"Büyükannem ikinci yumurtaları dağıtırken sen uyuyordun," diyor. "Ben de kendiminkini sana sakladım. Hepsini saklayacaktım. Ama uzun bir öğleden sonraydı."
"Sağ ol, Fedya," diyorum. Sonra, bu yetmediği için: "Gelecek Paskalya ben de sana kendiminkinin yarısını saklarım."
"Gelecek Paskalya mı? Koca bir yıl o!"
"Unutmam."
"Unutursun," diyor Fedya. "İki yaşındasın. Hiçbir şey hatırlamazsın." Ama ağzı kulaklarında.
Rafa koyuyorum. Gelecek Paskalya. Yarım yumurta. Fedya.
Yanılıyor tabii. Ömrümde hiçbir şeyi unutmadım.
Sobanın üstünde yatıp Fedya'nın ezik yarım yumurtasını çok yavaş yiyorum; şimdiye kadar yenmiş en güzel yumurta bu.