Kraterdeki su göğsüme kadar geliyor.
Kahverengi ve soğuk. Demir ve toprak tadı var. Duvarlar çamur. Kenarın üstünde gökyüzü alçak ve gri, bir şey de orada asılı duruyor. Küçük, siyah bir haç; her köşesinde bir pervane. Vızıldıyor. Sabırla bekliyor. Bana bakıyor.
Ne olduğunu biliyorum. Ne taşıdığını da biliyorum.
Çıkmaya çalışıyorum. Bacaklarım itmiyor. Kollarım ıslak kâğıt gibi altımda katlanıyor, suya geri kayıyorum. Aziz Nikolay elimde, bandının içinde, üstünde kan. Onu havaya kaldırıyorum, sanki durdurabilirmiş gibi.
Ölmek istemiyorum.
Ölmek istemiyorum. Ölmek istemiyorum. Ölmek istemiyorum.
Küçük haç öne eğiliyor.
Ses yok.
Sonra acı geliyor.
İçime girmiyor. İçimden çıkıyor, her yerden aynı anda; sanki bedenimin her parçası aynı anda alev almış ve her biri kendi sesiyle çığlık atıyor. Bacaklarım. Kollarım. Yüzüm. İçimde başka hiçbir şeye yer kalmıyor. Düşünceye. Duaya. Kendi adıma bile. İçinde acı olan bir adam değilim. Sadece acıyım. Sürüp gidiyor, yalvarmam da umurunda değil.
Sonra her şey birer birer gitmeye başlıyor.
Önce kulaklarım. İnce, tiz bir çınlama, sonra o da yok. Sonra gözlerim. Her şey griye dönüyor. Karanlık iki yandan yavaş yavaş giriyor, ortada ince bir gri çizgi kalana kadar. Sonra o da gidiyor. Sonra çamurun kokusu. Sonra suyun soğuğu.
En son da acı.
Durmuyor. Uzaklaşıyor. Gece bir bataklığın öbür ucuna doğru giden bir tren sesi gibi, gittikçe uzaklaşıyor. Gittikçe küçülüyor, sonunda hâlâ duyuyor musun yoksa sadece hatırlıyor musun, ayırt edemiyorsun.
Sonra sadece karanlık kalıyor.
Yumuşak.
Beni şaşırtan bu. Ölümün hep soğuk, gürültülü ya da ateşle dolu olacağını sanardım. Değil. Yumuşak ve karanlık; gözlerin kapalı, derin ve ılık bir suya batmak gibi. Hiçbir şey acıtmıyor. Hiçbir şey benden bir şey istemiyor. Dron yok. Emir yok. Çamur yok.
Demek bu, diye düşünüyorum.
Sorun yok. Gerçekten sorun yok. Her şeyi bir anda bırakıyorum ve batmaya bırakıyorum kendimi.
Uzun süre batıyorum.
Sonra hâlâ burada olduğumu fark ediyorum.
Karanlık bitmedi. Bitmeyecek de.
Bir yerde, çok uzakta, bir beden var. Benim bedenim. Üstünde uyuduğun bir kolu nasıl hissedersen öyle hissediyorum onu. Ağır. Uyuşmuş. Cevap vermiyor. Parmaklarımı oynatmaya çalışıyorum. Sonra hiç parmağım olmadığını hatırlıyorum. Göremiyorum. Duyamıyorum. Yatıyor muyum, onu bile bilmiyorum.
Bu bile zaten dayanılmayacak kadar fazlaydı.
Ama sonra içimde daha kötü bir şey oluyor.
Göğsümde bir şey açılıyor.
Acı değil. Acı bir şeydi en azından. Bu bir delik. Kapısı açık bırakılmış, içinden rüzgâr geçen boş bir oda.
Büyükannem burada değil. Durmadan konuşan Lyoha burada değil. Düz sesiyle, sakin elleriyle Timur burada değil. Aziz Nikolay burada değil. Tanrı burada değil. Kimse beni bulmak için bu karanlığa inmiyor, çünkü burada inilecek bir yer yok.
Sadece ben varım. Hiçliğin ortasında uyanık, küçücük bir nokta.
Yine de onlara sesleniyorum. Hepsine, birer birer. Ağzım kıpırdamıyor, içimden sesleniyorum.
Hiçbir şey cevap vermiyor. Bir yankı bile.
Ne kadar sürdüğünü bilmiyorum. Burada sabahları göğsümden, öğlen boğazımdan geçen bir güneş yok. Saat yok. Bir gün olabilir. Yüz yıl olabilir. Sonsuzluğun ilk dakikası olabilir.
İşte o zaman istemeye başlıyorum.
Kurtarılmayı değil. Uyanmayı değil. Ölmek istiyorum. Bu sefer gerçekten. Sonuna kadar. Benden geriye kalan bu küçük, inatçı noktanın sönmesini, durmasını, bir daha hiçbir şey olmamasını istiyorum.
Bunun için her şeyimi verirdim.
Ama ölmeye yarayacak hiçbir şey yok. Ellerim yok. El bombası yok. Boğazımda kimsenin parmakları yok. Her şeyin dibindeyim ve daha aşağısı yok.
O yüzden kalıyorum. Yalnız. Uyanık. Hiçliğin içinde.
Çığlık atmak istiyorum. Hiçbir şey çıkmıyor.
Uyandığımda ağzım sonuna kadar açık, ama hiç ses çıkmıyor.
Karanlık. Uzun bir an, aynı karanlık bu. Eminim. Hiç çıkmadım oradan. Hiç de çıkmayacağım.
Sonra bir ışık görüyorum.
Çok küçük. Sobanın ağzında, sabah için saklanan son korların durduğu küllerin içinde, biri hâlâ parlıyor. O kadar siyahın içinde küçük, kırmızı bir nokta.
Hiçlikte kor olmaz.
Sonra göğsümde ağır bir şey kıpırdıyor.
Bir kol. Fedya'nın kolu, uykusunda üstüme atılmış, her gece olduğu gibi. Sıcak. Duman ve oğlan çocuğu kokuyor. Hayatımda hissettiğim en ağır, en güzel şey.
Öbür yanımda Maşa nefes alıyor. Yavaş, burnundan; her nefesin sonunda, asla kabul etmeyeceği minicik bir ıslık.
Aşağıda, sedirde, babam. Kısa, dikkatli nefesler. Al, dur, ver. Kaburgaları çatlamış biri böyle nefes alır.
Büyükannem köşesinde horluyor. Annem uykusunda iç geçiriyor.
Soba. Sırtımın altında sıcak tuğla. Üstümde koyun postu.
Ellerimi karanlıkta, göremediğim yere kaldırıp parmaklarımı sayıyorum. Birden beşe. Birden beşe.
On.
Yeniden sayıyorum, çünkü sayabiliyorum.
Rüyaydı.
Bunu kendime birkaç kez söylüyorum. Kalbimin inanması uzun sürüyor.
Bu dünyada dört yıl, ve krateri bir kez bile rüyamda görmedim. Ne çukuru, ne yatağı, ne karanlığı. Benim o parçamın eski bedenle birlikte geride kaldığını düşünmeye başlamıştım; ev değiştirirken askıda unutulan bir palto gibi.
Kalmamış. Bekliyormuş.
Neden bu gece geldiğini anlamak da zor değil. Bir ay önce körüğün başında oturup iki adamın babamın kaburgalarını kırmasını izledim. Sonra arkamda askerlerle bir çayırı koşarak geçtim. Sonra İvan Peder kilisede, iki yıl daha, sonra kırk dokuz yıl diyen bir kâğıt okudu. Küçük bir beden bir ayda ancak bu kadarını taşıyabilir. Sonra bir kısmını geceleri bırakmaya başlıyor.
Ama rüya demirhaneyle ya da çayırla ilgili değildi. Karanlıkla ilgiliydi.
Eski hayatımın en sonunda biri beni duymuştu. Kim olduğunu bilmiyorum. Bir ses geldi, bir ışık, ben de çıktım.
Rüyada kimse gelmedi.
Fedya'nın kolu üstümde, orada yatıp uzun süre bunu düşünüyorum.
Rüyada, karanlığın dibinde ölmek istedim. Hiçbir şeyi istemediğim kadar istedim.
Şimdi, uyanıkken, öbür şeyi istiyorum. Aynı güçle.
Yaşamak istiyorum.
Ne kadar çok istediğim şaşırtıyor beni. Demirhaneden beri günleri derin karda yürür gibi geçiriyorum. Başım önde. Bir adım, sonra bir adım daha. Bir şey istediğimi bile unutmuşum.
Ama istiyorum. Sabahları büyükannemin lapasını istiyorum, fazla sıcak olsun da dilimi yakayım. Maşa'nın burnundan ıslık çalmasını duymak istiyorum. Fedya'nın sakal bırakmasını görmek istiyorum, kötü bir sakal olsun da ona güleyim. Nehrin ötesinde ne olduğunu görmek istiyorum. Yaz istiyorum.
Hepsini istiyorum. Her gününü. Kötü olanlarını bile.
Sonra, kafam güzel bir şeyi uzun süre elimde tutmama hiç izin vermediği için, çayırı düşünüyorum. Sulu karın içindeki çocuğu, sesi çatallanan o çocuğu. Ne kadar kolay olurdu. Ne kadar sakindim.
O ben miydim?
Bir aydır her gece soruyorum. Soru hiç küçülmüyor.
Fedya koyun postunun içine bir şey mırıldanıyor, kolu ağırlaşıyor. Bırakıyorum. Postun altında parmaklarımı bir kez daha sayıyorum ve ona yakın bir yerde uyuyakalıyorum.
Paskalya geliyor, sessiz geçiyor.
Her zamanki gibi kırmızı yumurtalar var. Büyükannem onları soğan kabuğuyla, eski tuğla rengine dönene kadar kaynatıyor; Paskalya sabahı da bütün sokak yumurtaları uç uca tokuşturuyor, bakalım hangisininki önce çatlayacak. Fedya kilisenin bizim tarafındaki bütün oğlanları tek bir yumurtayla yeniyor, uğurlu diyor. Maşa'ya göre o ördek yumurtası.
Gece yarısı kilise doluydu; karanlıkta mumlar dışarıda kilisenin etrafında dolaştı, İvan Peder o sözleri söyledi, herkes herkesi üç kez öptü. Çanlar geçen yılki gibi çaldı. İnsanlar geçen yılki gibi değildi. Geçen yıl bütün köy eve şarkı söyleyerek dönmüştü. Bu yıl sadece yürüdüler.
Çayhanenin yanındaki dörtyolda, nehrin aşağısından gelen bir arabacı arabasının üstüne çıkmış, etrafında küçük bir kalabalık. İvan Peder'in okuduğu kâğıdın gerçeği olmadığını söylüyor. Gerçeği altınmış, üstünde Çar'ın kendi mührü varmış; bütün toprağı halka bedavaya veriyormuş, efendiler de onu saklamış.
Büyükannem durup dinliyor. Bütün yüzüyle dinliyor. Arabanın etrafındakiler de öyle. Biri "Biliyordum," diyor. "Çar asla yapmaz."
Babam da duruyor. Sadece bir an. Arabacıya bakıyor, başını sallayan insanlara bakıyor, sonra büyükanneme. Çenesi kasılmış, sert bir bakış bu. Ona hiç böyle baktığını görmemiştim.
Sonra elim elinde yürümeye devam ediyor, arkasına da bakmıyor.
Hepsi bu. Bir arabacı, bir sabah. Ama bu hikâyenin nereye gittiğini biliyorum.
Bunu söyleyen annem oluyor, Paskalya'dan bir hafta sonra, akşam yemeğinde.
Masanın etrafındayız; tas ortada, kaşıklar sırayla giriyor, önce en büyükler. Yine çoğunlukla ekmekle lahana var, çünkü Paskalya sürmüyor; ama herkese bir yumurta düşüyor, bir de Paskalya peynirinin sonu.
"İvan Peder kâğıdı bana yeniden okudu," diyor annem. "Sonrasını."
Bütün kaşıklar duruyor.
"İki yıl eskisi gibi. Efendinin günleri, şimdiki gibi. Sonra kâğıtlar gelecek. Kimin hangi toprağı var, kaça mal oluyor." Kaşığını bırakıyor. "Ondan sonra efendi artık günlerimizi istemiyor. Para istiyor. İlk payı ona, bir seferde. Sonra kalanı Çar'ın hazinesine, her yıl biraz."
"Ne kadar?" diyor büyükannem.
"İvan Peder bilmiyor. Kâğıtlar gelene kadar kimse bilmiyor. Çok."
"Kaç yıl?"
Annem tasa bakıyor. "Çok."
Kırk dokuz. Söylemiyorum.
Bir süre kimse bir şey demiyor. Sonra babam kalkıyor.
Sobanın yanındaki köşeye gidiyor, kaburgaları yüzünden yavaşça diz çöküyor ve bıçağının ucunu bir döşeme tahtasının kenarına sokuyor. Tahta gıcırdayarak kalkıyor. Kolunu alttaki karanlığa sokup bir çömlek çıkarıyor.
Küçük, kil bir çömlek, büyükannemin tuz koyduğu türden; ağzına eski bir deri parçası bağlanmış. Masaya koyuyor, deriyi çözüyor ve içindekini döküyor.
Bakır. Küçük bir yığın, kahverengi ve yeşil. İki gümüş para, küçük. O kadar.
Dört yıldır bu evde yaşıyorum. O sobanın üstünde yatıp burada söylenen her kelimeyi dinledim. Döşemenin altında bir çömlek olduğunu hiç bilmiyordum.
Kâhya her geldiğinde bu ev elindeki azıcık şeyi saklamak için savaşa giriyor. Bunu biliyordum. Bir kez bile kazandığını bilmiyordum.
"İnek için," diyor büyükannem, "öldüğünde. Bir de benim cenazem için."
"Cenazen bekleyebilir," diyor babam.
"Ben de Tanrı'ya hep onu söylüyorum."
Babam paraları tek parmağıyla oraya buraya itiyor.
"Gavrila'nın işi var," diyor. "Küçük şeyler. Ok uçları. Kapan yayları. Üstlerine avcılar için bir ısırık rünü. Kâhyanın saymadığı şeyler."
Annemin yüzü değişmiyor. "Ya sayarsa?"
"Sayarsa sayar."
"Stepan. Demirhane onun. Kömür onun."
"Gavrila kendi kömürünü getiriyor." Babam başını kaldırmıyor. "Eller de benim."
Bunu memura da söylemişti, örsün başında, önünde o rubleyle. Masada kimse bunu hatırlatmıyor.
"Daha çok çağrıya gidebilirim," diyor annem bir süre sonra. "Daha uzağa. Nehir yolunun aşağısındaki köylere. Yumurta, un veriyorlar, bazen tereyağı. Ama o da almadığımız ekmek demek."
"Ben de Gavrila'nın köpeklerine bakarım," diyor Fedya hemen. "Beslerim. Postları temizlerim. Önceden Petka yapıyordu, Petka da demir yola gitti. Gavrila birine ihtiyacı olduğunu söyledi."
"Gavrila bunu sana mı söyledi?"
"Benim yanımda söyledi."
"Ben de ot toplarım," diyor Maşa. "Lonca kurutulmuşlarını alıyor, avcıların çantaları için. Hangileri olduğunu annem biliyor."
"İplik," diyor büyükannem. "Bir de tavuklar. Kâhya onları önce saymazsa."
Herkes çömleğe bakıyor.
"Ben de," diyorum.
Gülüyorlar. Büyükannem, Maşa, Fedya, annem bile. Kötü niyetle değil. Küçük bir çocuk ineği ben taşırım dediğinde nasıl gülersin, öyle. Babam gülmüyor.
"Sen ne yapacaksın, küçük sobam?" diyor büyükannem. "Paraları mı ısıtacaksın?"
"Çalışacağım."
Babam elini başıma koyuyor, bütün avucuyla, şapka gibi. Bana gülümsemeye çalışıyor. Uzun sürüyor ve pek bir yere varamıyor.
Şaka yapmıyorum.
Paraları birer birer çömleğe geri koyup deriyi bağlıyor. Tahta yerine iniyor. Düz oturana kadar çizmesiyle bastırıyor, sonra yine sadece döşeme oluyor.
Sobadan üçüncü tahta. Üstünde kapalı bir göz gibi budak olan.
Dört yaşındayım. Bu dünyada kimse bana hiçbir şey için bir kapik bile vermeyecek.
Henüz.
Mayısta kuş kirazı dere boyunca çiçek açıyor, ipe asılmış çamaşır gibi bembeyaz; her yıl olduğu gibi soğuğu da yanında getiriyor. Büyükannem hep böyle olur diyor. Kuş kirazı soğuğu. Bir hafta güneşten sonra üç sabah don; beyaz çiçeklerin üstü buz tutuyor, tavuklar dışarı çıkmıyor.
Ben yine de koşuyorum.
Yolumu değiştirdim. Karlar eridiğinden beri kilisede geri dönmüyorum. Kiliseyi geçiyorum, arkasından dolaşıyorum, mezarlık çitinin boyunca gidip dere kenarından eve dönüyorum. Daha uzun. Bacaklarım artık dört buçuk yaşına yakın, daha uzununu istiyorlar.
Kilisenin arkasında, mezarlıkla derenin arasında, hiç dikkat etmediğim küçük bir ev var. Bizimkinden daha alçak, daha karanlık, bacası da yok. Duman çatıdaki bir delikten ve kapının üstünden çıkıyor, kapının etrafındaki kütükler dumandan simsiyah olmuş. Bir kara ev. Eski hayatımda böylesini sadece bir müzede, kapısına ip gerilmiş halde görmüştüm.
Çitin dibinde bir oğlan oturuyor.
Yerde oturmuş, önünde tahta bir tekne, elleri bileklerine kadar suyun içinde. Dizlerinin üstünde uzun, soluk şeritler. Yanından geçerken başını kaldırıyor.
"Koşan sensin," diyor. "Pıt pıt pıt. Her sabah."
Duruyorum.
Aşağı yukarı benim boyumda. Sarı saçları kısa ve biraz yamuk kesilmiş. Ona çok büyük gelen bir gömlek, beline iple bağlanmış. Gözleri açık, gri; dizlerime bakıyor.
Yüzüme değil. Dizlerime. Sonra hiçbir şeye, biraz soluma.
"Nereden biliyorsun?" diyorum.
"Ayaklarından. Herkesinki başka." Sudan bir şerit çıkarıp parmaklarının arasından geçiriyor. "Kuzmin Amca tak, sürü, tak diye gider. İvan Peder tavuk gibi gider. Yazın geceleri değirmenin altında bir şey şarkı söylüyor, ama onun hiç ayağı yok. Sen pıt pıt pıt diye gidiyorsun, çok hızlı, sonunda da köpek gibi soluyorsun." Burnunu çekiyor. "Bir de üstünde demir var. Demirhane de."
Kendime bakıyorum. Gömlek. Pantolon. Ağaç kabuğu ayakkabılar. Demir yok. Sonra dün demirhanenin kapısında durup dururken yerden aldığım çiviyi hatırlıyorum, cebimde. Bir de saçlarım. Saçlarım hep demirhane kokar. Bizim evde herkesinki öyle.
"Demircinin oğlusun," diyor. "Kolya. Ablan bağırıyor hep."
Doğru. Bağırıyor.
"Ben Rodya."
Dört yaşında bir çocuk ona göremiyor musun diye sorardı. Ben sormuyorum.
Bir an ikimiz de bir şey demiyoruz. Sonra kendisi söylüyor, saçının sarı olduğunu söyler gibi.
"Annem, Tanrı gözlerimi yakmayı unutmuş diyor."
Eski hayatımda bir doktor gözlerine küçük bir lambayla bakar, Latince uzun bir şey yazardı. Burada Tanrı unutmuş. O kadar.
"Ne yapıyorsun?"
"Şeritleri." Birini havaya kaldırıyor. Bir ağaç kabuğunun iç tarafı; kaba, kahverengi kabuğun altındaki yumuşak kısım, soluk, ıslak, benim kolum kadar uzun. "Ihlamur kabuğu. Babam baharda genç ağaçlardan soyuyor, ben de yumuşasın diye suya koyuyorum. Sonra ayırıyorum. Sonra düzlüyorum." Gösteriyor. Parmakları bakmadan şeridin kenarını buluyor ve onu ortadan, dümdüz, bıçakla kesilmiş gibi ikiye ayırıyor. "Sonra babam ayakkabıları yapıyor."
Lapti; köyde herkesin giydiği, küçük sepetler gibi örülmüş ağaç kabuğu ayakkabılar. Şu an benim de ayağımda. Nereden geldiklerini bir kez bile düşünmedim. Dört yaşındayken düşünmezsin. Eskirler, büyükannen de yenisini verir.
"Babam bütün gün yapıyor," diyor Rodya. "Geceleri de. Yazın çalışıyorsan bir çift birkaç gün dayanıyor. Kışın daha uzun. On gün belki. Yani herkesin hep yenisi lazım. Yani babam hiç durmuyor." Bir şeridi daha ikiye ayırıyor. "Pazarları ve bayramlarda kilise kapısında oturuyorum, insanlar şapkama bir şeyler koyuyor. Bir yumurta. Bir ekmek kabuğu. Bazen bir kapik. Annem kör bir çocuğa vermek ruhlarına iyi geliyor diyor." Biraz düşünüyor. "Babam yetmiyor diyor. Ben uyuyorum sanınca anneme söylüyor."
Bu köyde herkes küçük çocukların uyuduğunu sanıyor.
Teknenin yanına çömeliyorum. Su öyle soğuk ki kenarlarında ince bir buz tabakası var. Elleri bileklerine kadar kıpkırmızı.
"Acımıyor mu?"
"Acıyor." Ayırmaya devam ediyor.
Yardım ediyorum. Pek işe yaramıyorum. Şeritlerim yamuk ayrılıyor, biri de kırılıyor; kırıldığını duyuyor ve atı ayağını bir çukura sokmuş bir adam sesiyle "Ah," diyor. Biraz daha iyi oluyorum. Çok değil. Kilisenin çanı sabah ayini için çaldığında dizimin yanında, çimenlerin üstünde küçük bir yığın düz şerit var, ellerim de onunkiler kadar kırmızı.
Parmaklarım soğuktan kaskatı kesildi. Doğru dürüst bükülmüyorlar.
Ben de her zaman yaptığımı yapıyorum. Düşünmüyorum bile. Kırağının altında, bir karış derinde toprak bir haftalık güneşten hâlâ ılık. O ılıklıktan biraz alıp ayaklarımdan yukarı, parmaklarıma veriyorum. Benim için en kolay alınacak yer hep toprak olmuştur. Çok değil. Bildiğim en küçük şey. Parmaklarım yeniden gevşiyor.
Rodya başını kaldırıyor.
"Az önce ne yaptın?"
Kalbim karışık bir şey yapıyor.
"Hiçbir şey."
"Yaptın." Yüzünü bana çevirmiş. Gözlerini değil. Bütün yüzünü, köpeğin kulaklarını çevirdiği gibi. "Bir şey eğildi. Kapı gibi."
Hiçbir şey demiyorum.
"Bilirsin," diyor. "Öbür odada biri kapıyı açınca. Hava biraz o tarafa gider ya." Kaşlarını çatıyor. "Öyle. Ama hava değil."
Bunlar benim sözlerim.
Gavrila'nınkiler değil. Gavrila değirmende bir fare demişti. Kapı benimdi. Lonca binasının tavan arasında, postların üstünde yüzüstü yatarken, göğsüm acıyana kadar nefesimi tutarken düşünmüştüm onu. Rafıma koymuştum ve kimseye yüksek sesle söylememiştim.
Bu oğlan da az önce söyledi, elleri bir tekne soğuk suyun içindeyken. Nefesini hiç tutmadan.
"Çok oluyor mu?" diyorum, dikkatle.
"Bazen. Kilisede, yağ sürdüklerinde." Omuz silkiyor. "Bir de kız kardeşim öksürürken annen gelince. O zaman çok. Bir sürü kapı gibi." Yüzünü yeniden şeritlere çeviriyor. "Sana olmuyor mu?"
"Bazen," diyorum.
Herkesin hissettiğini sanıyor.
Gavrila bir şey hissedene kadar haftalarca karanlıkta, gözleri kapalı, aptal gibi oturmuştu. Rodya bütün hayatı boyunca karanlıkta oturuyor.
İki yıldır gözlere dikkat ediyorum. Kâhyanın gözlerine. Komşularınkine. Gözlerini kullanmayan bir oğlan bir kez bile aklıma gelmedi.
Korkmam lazım. Biraz korkuyorum da. Bu köyde biri beni hissedebiliyor ve bunun tuhaf olduğunu bile bilmiyor.
Ama en çok, o şeridi bakmadan ortadan dümdüz ayırdığını, benimkinin de kırıldığını düşünüyorum.
Çan bir daha çalıyor. Kalkıyorum.
"Yarın," diyor Rodya dizlerime. Soru değil bu.
Ertesi sabah kilisenin arkasından aynı saatte dolaşıyorum.
O çoktan çitin dibinde, teknesiyle, yüzü yola dönük.
"Pıt pıt pıt," diyor. "Geç kaldın."
Mayısın sonunda aynı gece iki kez kapı çalınıyor.
İlki ebe Matryona'nın torunu; yalınayak, nefes nefese. Değirmencinin karısının sancısı başlamış, bebek ters geliyormuş, Matryona hemen gel diyor.
İkincisi annem daha şalını bağlarken geliyor. Kayıkçının oğlu. Babası lambanın ışığında odun yarıyormuş, balta odun yerine bacağına inmiş.
Annem kapının eşiğinde, ikisinin arasında duruyor.
Hesap yaptığını görebiliyorum. Ters gelen bir bebek, bundan ölebilecek bir anne. Balta yarası olan, kan kaybedebilecek bir adam. Tek bir şifacı.
"Maşa," diyor. "Şalını al. Küçük çantayı da."
Maşa'nın şalı zaten üstünde. Küçük çanta kapının yanında, hep asılı durduğu yerde. Kaynatılıp kurutulmuş temiz bezler. Sarmak için bir top keten. Bir tutam kuru civanperçemi. Bir parça derinin içinde iğne iplik. Annem her eve dönüşünde, daha çizmelerini çıkarmadan çantayı yeniden hazırlıyor.
"Sen kayıkçıya git." Annem hızlı konuşuyor, nefes almak için durmuyor. "Kaynamış suyla yıka. Çantadaki temiz bezleri kullan. Sana gösterdiğim yerden, üstünden sıkıca bastır, durana kadar. Kemik kırıksa dokunma. Düz sar, beni çağırt. Bir de üstüne bir şey koymalarına izin verme. Örümcek ağı yok. Gübre yok. Hiçbir şey." Çıkıyor bile. "Fedya, suyu sen taşı. Kolya, sen yat uyu."
Sedirde babam kalkmaya davranıyor. Annem elini onun göğsüne, kaburgalarının üstüne düz koyuyor, babam da geri yatıyor.
Sonra annem ebenin torununun peşinden karanlığa karışıyor.
Kapı kapanmadan büyükannem yine horlamaya başlıyor. Sobanın üstünde yatıp Maşa'yla Fedya'nın sokaktan hızla uzaklaşmasını, sesleri duyulmaz olana kadar dinliyorum.
Peşlerinden gitmiyorum. Gecenin ortası, dört yaşındayım; bir balta yarasında kimsenin ayağının dibinde dört yaşında bir çocuğa ihtiyacı yok. O yüzden büyükannemin horultusu eşliğinde karanlıkta yatıp bekliyorum.
Kayıkçının evi köyün aşağısında, nehrin kıyısındaydı. Maşa içeri girdiğinde bir lamba yanıyordu, bir sürü bağırış vardı, kan kokusu vardı. Kayıkçı odun yığınının yanında, yerde, bacağı önüne uzanmış yatıyordu. Karısı öbür yanında diz çökmüştü, avucunda gri bir şey.
"Örümcek ağı," dedi. "Ahırdan. Kanı durdurur."
"Hayır," dedi Maşa.
On üç yaşındaydı. Kayıkçının karısı kırk yaşındaydı, onun iki katı iriydi. Maşa örümcek ağını kadının elinden alıp sobaya attı, kimse de onu durdurmadı.
Sonra diz çöküp bacağa baktı.
Kaval kemiğinin önünden aşağı inen uzun bir kesikti; dibinde beyazın göründüğü kadar derin. Kan yavaş yavaş, koyu koyu akıyordu. Fışkırmıyordu.
Koyu ve yavaşsa toplardamardır, dedi Maşa kendi kendine. Fışkırıyorsa öbürüdür. Annesi ona bunu akşamları, kendi koluna bağladığı bir kırmızı iple öğretmişti.
"Suyu kaynat," dedi Fedya'ya.
İki başparmağıyla, bütün ağırlığını vererek kesiğin üstüne bastırdı ve öyle tuttu. Kayıkçı gözlerini kapadı, iki eliyle odun yığınına tutundu. Su kaynayınca Maşa kesiği yıkadı, her kabuk parçasını, her pisliği çıkardı. Sonra yine bastırdı. Sonra temiz bezlerle ve ketenle, bilekten yukarı, sıkıca sardı; bir atın bacağını sarar gibi.
Kanama durdu.
Maşa ancak o zaman nefesini bıraktı. Kapıdan girdiğinden beri ilk kez nefes alıyormuş gibi geldi.
Şafaktan önceki grilikte eve dönüyorlar. Fedya sobaya çıktığı anda uyuyor. Maşa şalı hâlâ üstünde, yanıma uzanıyor; gözleri açık, hiçbir şey söylemiyor.
Annem güneş doğarken dönüyor. Değirmencinin bebeği sonunda dönmüş, doğru gelmiş; anne de yaşamış, bebek de. Annem oturmuyor. Doğruca kayıkçının evine gidiyor.
Yeniden eve gelince sedire oturup Maşa'ya bakıyor.
"Sargıyı açtım," diyor. "Baktım. Yeniden sardım."
Maşa bekliyor.
"Ben de hiçbir şeyi farklı yapmazdım." Annem şalını çıkarıyor. "Tek bir şeyi bile."
Maşa her zamanki gibi saç diplerine kadar kızarıyor.
"Yarından itibaren benimle geliyorsun," diyor annem. "İzlemek için değil. Çalışmak için."
Maşa başını kaldırıyor.
"Lonca—"
"Lonca değil." Annem bunu sessizce söylüyor, yine de bir duvar gibi. "Burası. Bu köy. Aynı anda iki evde olamıyorum. Bunu dün gece öğrendim."
Artık Maşa onunla gidiyor, ben de evde büyükannemle ve tavuklarla kalıyorum.
Ama Maşa bize her şeyi anlatıyor. Her gece, sobanın üstünde, büyükannem duymasın diye fısıltıyla. Hikâyeleri hep sevmiştir. Şimdi kendisi hikâyelerin içinde.
Değirmenin oralarda küçük bir kızın ateşi çıkmış; kıpkırmızı, yanıyor, annesini istiyormuş. Annem elini çocuğun boynuna, çenesinin altına, kulaklarının arkasına koymuş. Sonra Maşa'yı dereye söğüt kabuğu almaya yollamış, kabuğu kaynatıp çocuğa içirmiş. O kadar acıymış ki çocuk yarısını Maşa'nın önlüğüne tükürmüş. Maşa nereye tükürdüğünü bize gösteriyor.
Söğüt kabuğu. Salisin. Benim geldiğim yerde küçük beyaz tabletler halinde satılıyordu. Burada annem bir kızı dereye yolluyor.
Kilisenin oralarda bir kadın elini orakla kesmiş. Annem daha yaraya bakmadan bezleri kaynamaya koymuş. Kendi ellerini yıkamış, Maşa'ya da yıkatmış; kadının kocası ikisine de gülmüş.
"'Kesik bu, vaftiz değil,'" diyor Maşa, kalın bir erkek sesiyle. "Annem başını bile kaldırmadı. 'Çürük pislikten girer. Kaynatmak öldürür. Ya ellerini yıka ya dışarı çık,' dedi."
"Yıkadı mı?" diyor Fedya.
"Dışarı çıktı."
Benim dünyamda doktorların bunu öğrenmesi çok uzun sürdü, bir sürü anne de öldü. Annem bunu ben doğmadan önce bir yerde öğrenmiş. Mikrop kelimesini hiç duymadı. Duymasına gerek de yok.
Haziranın başında, ebe Matryona'yla bir doğuma gittiler. Maşa o seferinde içeri girmedi. Kapıda lambayı tuttu, Matryona bağırdıkça içeri sıcak su ve bez uzattı. Matryona'nın baştan sona konuştuğunu anlatıyor Maşa. Anneyle, bebekle, azizlerle, annemle; konuşacak kimse kalmayınca da lambayla. Sabaha karşı bir bebek ağlamaya başladı, ince ve öfkeli. Matryona hâlâ konuşuyordu.
Maşa, Matryona'nın sesini de taklit ediyor. Büyükannem hepinizi susturmaya oraya geliyorum diyene kadar Fedya koyun postunun içine gülüyor.
Kimse parayla ödemiyor. Kimsenin parası yok. Yumurtayla ödüyorlar. Lahana yaprağına sarılmış bir parça tereyağıyla. Bir doğum için yarım çuval unla. Bir hafta sonra eli kesik kadın önlüğünde annem için altı yumurtayla kapımıza geliyor. Sonra cebinden iki yumurta daha çıkarıp onları da Maşa'nın eline koyuyor.
"Bunlar kıza," diyor. "Senden daha hafif elleri var, Daşa."
Annem gülüyor. Trenden önce onun böyle güldüğünü hiç duymamıştım.
Maşa iki yumurtayı yavru kuş tutar gibi iki eliyle tutuyor. Yemiyor. Büyükanneme veriyor; büyükannem cumartesileri yumurtaları çayhaneye götürüp Şmelev'e satıyor. Bozukluklar döşemenin altına gidiyor.
Maşa bu konuda tek kelime etmiyor. Etmesine gerek yok. Günlerce daha dik yürüyor.
Akşamları annem ona ders veriyor.
Ne yapacağını değil. Nasıl işlediğini.
"Bir yerini kestiğinde," diyor annem, "kan ne yapar?"
"Durur," diyor Maşa.
"Neden?"
Maşa düşünüyor. "Koyulaşır."
"Sonra?"
"Kabuk bağlar."
"Kabuğun altında?"
Maşa bilmiyor.
"Kenarlar birbirine uzanır," diyor annem. İki elini kaldırıyor, aralarında biraz boşluk, parmakları açık. "Yanlardan, alttan. Yeni deri, azar azar, kenarlardan içeri doğru. Çorabın deliğini örer gibi. Beden bunu kendi kendine yapar. Yapmak ister. Tek ihtiyacı zaman ve temiz tutulmak." Ellerini yavaşça birbirine yaklaştırıyor, parmakları birleşene kadar. "Yarayı sen kapatmazsın, Maşa. Beden kapatır. Sen sadece zaten istediği şeyi yapmasına yardım edersin. Ne istediğini bil. Sonra onu ver. Başka bir şey değil."
Sobanın dibinde oturuyorum, kıpırdamıyorum.
Babam da demir için aynısını söyler. Demire neye ihtiyacı varsa onu vereceğine söz verirsin. Ne istediğini, neden istediğini bilmen gerekir.
İkisi bunu bir kez bile konuşmadılar. Benim duyduğum kadarıyla.
İki hafta sonra dizimi kesiyorum.
Kendi suçum. Rodya'lardan dönerken dere boyunca fazla hızlı koşuyorum, ayağım bir çukura giriyor, kenarı keskin, yassı bir taşın üstüne düşüyorum. Kalktığımda dizimde parmağım kadar uzun bir kesik var, kan da kaval kemiğimden ayakkabıma akıyor.
Acıyor. Dört yaşındayım. Biraz ağlıyorum; ağlamasam tuhaf görünürdü, hem de acıyor.
Annem Maşa'yla masada kuru yaprakları ayıklıyor. Dizime bakıyor. Sonra Maşa'ya bakıyor.
"Sen," diyor.
Maşa'nın gözleri büyüyor. Sonra önümde diz çöküyor.
Önce sobadaki tencereden aldığı kaynamış suyla yıkıyor. Yakıyor. Sonra iki elini, kesiğe dokunmadan dizimin etrafına koyuyor ve kayıkçının bacağına nasıl baktıysa öyle bakıyor. Dudakları kıpırdıyor. Kendine söylüyor sanırım. Kenarlar birbirine uzanır.
İçeri girdiğini hissediyorum.
İnce. Anneminkinden çok daha ince. Tek bir iplik, saç teli kadar ince; bir an soğuk, sonra ılık. Kesiğin bir ucundan derinin altına giriyor, yumuşak toprakta yolunu yoklayan bir kök gibi; kesik boyunca yavaş yavaş öbür uca sürünüyor. Acıtmıyor. Kaşındırıyor. Derinden, kaşıyamayacağın bir yerden.
Sonra gidiyor.
Kesik hâlâ orada. Ama kapanmış. Dizimin üstünde pembe bir çizgi, geçen haftadan kalma bir çizik gibi. Hiç açık olduğunun tek kanıtı kaval kemiğimdeki kan.
Maşa birden yere oturuyor, sanki biri itmiş gibi.
"Ah," diyor.
Ben sabah koşumun sonunda nasıl soluyorsam öyle uzun bir nefes veriyor, kolları kucağına düşüyor. Sonra iki yumruk yapıp sıkıca sıkıyor ve bırakıyor.
"Üşüdün mü?" diyor annem.
"Biraz. Bir de..." Maşa kaşlarını çatıyor. "Ağırlık var. Su taşımışım gibi."
Tek iplik, hem de kısa. Annem bunu oturmadan yapar. Ama onun bunu anlamak için yılları oldu. Maşa'nın iki haftası oldu.
Annem bir an susuyor.
Maşa'nın ellerine bakıyor. Dizime değil. Maşa'nın kucağında açık duran ellerine, uzun uzun; yüzünde onda daha önce hiç görmediğim bir ifade. Gurur. Gururun altında başka bir şey de. Yıllardır bunu beklemiş ve bir gün gelmesin diye dua etmiş gibi bir şey.
Sonra kalkıyor, kendi şalını askıdan alıp Maşa'nın omuzlarına koyuyor. Sobaya gidip sırtı bize dönük duruyor.
"Şeker," diyor sobaya. "Soğuk içine işlediyse. Önce şeker."
Maşa gülüyor. Biraz ıslak çıkıyor sesi.
Bal küpü boş, o yüzden onun yerine tuzlu bir ekmek kabuğu alıyor. Annemin şalına sarılmış, yerde yanımda oturup yiyor; dizime, gördüğü en güzel şeymiş gibi bakarak.
Haziranda Gavrila, Fedya'yı yanına alıyor.
Her şeyi nasıl yapıyorsa bunu da öyle yapıyor: bizim sofrada, ağzı dolu.
"Köpekler için bir oğlana ihtiyacım var," diyor. "Besleyecek, avluyu temizleyecek, postları kazıyacak. Petka zengin olacağım diye demir yola gitti, aptal; köpekler onu benden çok özlüyor." Kaşığını Fedya'ya doğru uzatıyor. "Haftada üç kapik. Yemek varsa yemek. Baban izin verirse."
Fedya babama hayatı buna bağlıymış gibi bakıyor.
Babam başını sallıyor. Bir kez.
Fedya'nın yüzü sobayı yakacak kadar parlıyor.
Ertesi sabah o giderken ben de gidiyorum. Kimse beni çağırmıyor. Maşa annemle dışarıda, büyükannem tavukların başında, demirhanenin de öğlene kadar körüğe ihtiyacı yok. Gavrila, Fedya'nın arkasından lonca avlusunun kapısından girdiğimi görüyor ve uzun bir an bana bakıyor.
"Tavan arasındaki fare de gelmiş," diyor.
O kadar. Piposuna geri dönüyor.
Fedya'nın işi sandığından daha kötü. Söylemiyor. Postlar avcılardan kaskatı ve leş gibi kokarak geliyor. Avludaki tahta çerçevelere geriliyorlar ve birinin kör bir bıçakla üstlerindeki yağı kazıması gerekiyor, en ufak parçasına kadar; yoksa çürüyorlar. İlk gün Fedya odun yığınının arkasında iki kez kusuyor. İkinci gün bir kez. Hafta bitmeden hem kazıyor hem ıslık çalıyor.
Köpekler ona bayılıyor. Petka'ya bayılıyorlardı, şimdi Petka yok, o yüzden kovayı kim getirirse ona bayılıyorlar. Büyük, gri olanı Buran, çerçevelerin yanında güneşte yatıp Fedya'nın çalışmasını izliyor; Fedya adını her söylediğinde kuyruğunu yere vuruyor.
Ben odun yığınının üstünde oturup her şeyi izliyorum.
İkinci haftanın sonunda Gavrila, Fedya'yı ormana götürüyor.
"Ava değil," diyor. "Bakmaya. Toprağı okuyamayan avcı, elinde mızrakla yenmeyi bekleyen bir adamdan başka bir şey değildir." Bana bakıyor. "Sen de. Görebileceğim bir yerde dur, dişi olan hiçbir şeye dokunma."
Köpekler önde koşarken tarlaları geçip ormanın başladığı yere gidiyoruz. Kış ormanından başka bir orman bu. Nehrin bizim yakasında toprak kum, orman da çoğunlukla çam. Uzun, dümdüz gövdeler; epey yukarıya kadar dalsız, güneşin vurduğu tepelerde kızıl kahverengi. İçerisi sıcak, reçine kokuyor.
Yer eski çam iğneleri ve yosunla yumuşacık, alçak yaban mersini çalılarıyla kaplı; meyveleri daha küçük ve yeşil. Toprağın çukurlaşıp ıslandığı yerlerde çamlar bitiyor, yerlerini huş ağaçlarıyla koyu ladinler, göğsüme kadar gelen eğrelti otları alıyor. Patikanın kenarında benim boyumda bir çam iğnesi yığını var ve bütün yığın kıpırdıyor. Karıncalar. Bir yerde bir guguk kuşu ötüyor, susmak bilmiyor. Sivrisinekler bizi ilk dakikada buluyor ve bütün gün yanımızdan ayrılmıyor.
Gavrila bunların arasından hiç ses çıkarmadan yürüyor; ondan beklemezdim. Bizim sofrada köyün en gürültülü adamı. Burada çitin üstünde yürüyen bir kedi gibi.
Büyük bir çamın yanında durup gövdeyi gösteriyor.
Aşağı yukarı babamın kemeri yüksekliğinde kabuk aşınmış. Geniş bir şerit halinde, tahtaya kadar sürtünmüş; sanki bir şey ona yaslanmış ve bin kez aşağı yukarı inip çıkmış. Çıplak kalan yer reçineden yapış yapış. Reçineye de kıllar takılmış.
Pas renginde kıllar. Kalın, elim kadar uzun.
"Bu ne?" diyor Gavrila.
"Domuz," diyor Fedya.
"Ne domuzu?"
Fedya kıllara bakıyor. "Büyük bir domuz."
"Büyük bir domuz." Gavrila'nın sesi bu cevabı daha önce de duymuş bir adamınki gibi. "Kolya. Ne renk?"
Bana sormasına şaşırıyorum. "Kırmızı."
"Kırmızı. Fedya, sen ne zaman kırmızı domuz gördün?"
Fedya ağzını açıyor, sonra yine kapıyor.
Uzanıp kıllardan birini reçineden çekiyorum. Tel parçası gibi sert. Bükülüyor, geri yaylanıyor. Parmaklarımın arasında ovunca derimde turuncu bir leke bırakıyor.
Kıl paslanmaz. Bu kıl paslanmış.
"Demir yele," diyor Gavrila. "Bir yaban domuzu. Ne kadar yükseğe sürtündüğüne bakılırsa yaşlı. Sırtı baştan sona böyle kıllarla kaplı, o kadar sık ki balta seker. Oraya vurmazsın. Aklın varsa hiç vurmazsın. Ağaca tırmanırsın." Kılı parmaklarımdan alıp bakıyor. "Ne yer?"
"Kök," diyor Fedya. "Mantar."
"Aferin. Nerede uyur?"
Fedya etrafına bakıyor. Gavrila bekliyor.
Biz de bakıyoruz. Biraz ileride bütün toprak eşelenmiş, sanki bir avuç sarhoş elinde küreklerle girişmiş. Kökler, taşlar ters yüz olmuş. Onun ötesinde, çalıların altında ıslak bir çukurda, çamurun içinde üç derin oyuk var; her biri bir adam boyunda, kenarları pürüzsüz.
"Bunların içinde yatar," diyor Gavrila. "Sıcakta. Yuvarlanır, sinekleri kendinden uzak tutar. Kıllarına çamur girer, çamur kuruyup sertleşir, bir bakarsın zırhlı bir domuzun olmuş." Oyuklardan birinin yanına çömelip elini içine düz koyuyor. "Taze. İki günlük. Belki bir."
Fedya hızlı hızlı ağaçlara bakıyor.
"Üstümüze gelmez. Gündüz gelmez, köpekler varken gelmez." Gavrila doğruluyor. "Ama dinleyin. Burada olmaması lazım. Bu kadar yakında değil. Bu, eskiden geldiği yerden tarlalara üç kilometre daha yakın."
"Neden?" diyor Fedya.
Gavrila ağaçların arasından, ışığın daha parlak olduğu güneyi gösteriyor.
"Demir yol," diyor. "Yol boyunca büyük ormanı kestiler, bir buçuk kilometre genişliğinde, ta bataklığa kadar. Onun yaşadığı yer orasıydı. Onun soyu, büyükannen daha küçük bir kızken de oradaydı." Elini pantolonuna siliyor. "Şimdi bir yanında demir yol var, öbür yanında bizim yulaflar. Sen olsan hangisini seçerdin?"
Kimse bir şey demiyor.
Dönüş yolunda bize bir şey daha gösteriyor. Devrilmiş büyük bir çamın köklerinin altında yerde geniş, karanlık bir delik var; etrafındaki toprak aşınıp düzleşmiş. Deliğin ağzındaki toz gri. Toprak grisi değil. Kül grisi. Haftalardır yağmur yağmamış, rüzgâr da var, ama toz uçmuyor.
Çok hafif, sönmüş bir ateş gibi kokuyor.
"Kül kurtları," diyor Fedya fısıltıyla.
"Şimdi boş," diyor Gavrila. "Yazın kuzeye giderler. Ama kar yağınca eski yerlerine dönerler. Hep dönerler." Bir süre deliğe bakıyor. "Ne yer bu, Fedya?"
"Koyun."
"Koyun. Köpek de. Hava kararmadan eve dönmeyen küçük oğlanları da." Son kısmı söylerken bana bakıyor.
Gerek yok. Onları bir kez duymuştum, bir kızaktan, vaftiz edildiğim gün. Görmedim. Ama ormandan gelen rüzgârda kokularını aldım. Bu kokuydu. O ilk kıştan solmayan birkaç şeyden biri.
O akşam, hava karardıktan sonra Gavrila elinde bir çuvalla demirhaneye geliyor.
Babam kapıyı arkasından kapatıyor; yazın bunu hiç yapmaz. Lambayı yakmıyor. Ateş kısık ve kırmızı, çalışmaya ancak yetecek kadar ışık veriyor.
Çuvalda ok uçları var. Bir düzine; düz, gri, başka birinin demirhanesinden. Gavrila onları örsün üstüne döküyor, hiçbir şey demiyor; babam da hiçbir şey demiyor. Gavrila sönmüş piposuyla kömür sandığının üstüne oturuyor.
Babam ilkini ve küçük keskiyi alıyor.
Tık. Bekle. Tık.
Isırık rünü küçük. Ucun dibinde, her biri bir arpa tanesinden kısa üç çentik. Demir kararıyor. Sonra parlıyor. Sonra yine sadece bir ok ucu oluyor; babam onu bırakıp bir sonrakini alıyor.
Ben körükteyim, çünkü ben hep körükteyim. Fedya kapının yanında, biri gelir diye sokağı gözlüyor. Bu gece onun işi bu. Çok ciddiye alıyor.
Babam üç tane yapıyor.
Sonra keskiyi bırakıyor.
"Bu gecelik bu kadar," diyor.
Gavrila bunu bekliyormuş gibi başını sallıyor. Üç ok ucunu cebine, gerisini çuvala koyuyor.
Levhalardan beri babam üçte duruyor. Her seferinde. İzledim. Buna çizgi demiyor. Sorsam ne demek istediğimi anlar mı, sanmıyorum. Ama bu bir çizgi.
Fedya kapının yanından ayrılıyor.
"Baba. Bir tane de ben yapayım."
"Hayır."
"Küçücük bir tane. Bir çivinin üstüne. Kimse anlamaz."
"Hayır."
"Neden? Seni yüz kere izledim. Çentiklerin nereye gittiğini biliyorum. Yapabilirim—"
"Hayır dedim!"
Yüksek çıkıyor. Kapısı kapalı bir demirhane için fazlasıyla yüksek. Gavrila piposunu ağzından alıyor. Fedya donup kalıyor.
Babamı daha önce de kızgın görmüştüm. Sessiz türünden. Birimize bağırdığını hiç duymamıştım.
Bir an kaşları sertçe çatık kalıyor. Sonra başını çevirip ateşe bakıyor.
"Demire bir söz vermeden önce," diyor, daha alçak sesle, "neyle ödeyeceğini bil."
Fedya bir an daha orada duruyor. Sonra kapının yanına dönüyor ve bütün gece tek kelime etmiyor.
Gavrila giderken örsün üstüne bir para bırakıyor. Gümüş. Babam paraya, memurun rublesine baktığı gibi bakıyor. Sonra alıyor, o gece para döşemenin altına gidiyor.
O cumartesi Fedya'nın ilk haftalığı da arkasından gidiyor. İki hafta için altı kapik. Kendisi koyuyor; birer birer, çok yavaşça, herkes görsün diye.
Ateşin söndüğü, babamın elleri dizlerinin arasından sarkarak taburede oturduğu bir akşamı bekliyorum. Babam hep sessizdir. Günün sonunda örsten de sessiz olur.
"Baba."
Bana bakıyor.
"Koçedık yapabilir misin?"
Koçedık, ağaç kabuğu ayakkabıyı örmeye yarayan küçük alet. Ucu biraz kıvrık, yassı bir şiş. Örülmüş şeritlerin altına sokup onları kaldırırsın, bir sonraki şeridi geçirirsin. Yaşlı adamlar onu kemikten ya da sert bir tahta parçasından yapar. Rodya'nın babasının da bir tane var; eski, kemikten, sararmış. Rodya'nın eline çok büyük geliyor. Denemesini izledim.
"Ne için?" diyor babam.
"Arkadaşım için."
"Hangi arkadaşın?"
"Rodya. Kilisenin arkasında." Nasıl söyleyeceğimi düşünüyorum. "Göremiyor. Şeritleri parmaklarıyla yapıyor. Babasının koçedığı büyük geliyor. Düşürüyor. Sonra arıyor." Duruyorum. "Elleriyle. Çimenlerde."
Babam bir şey demiyor.
Kalkıyor. Kapının yanındaki yığından bir hurda demir alıyor, eski bir menteşe parçası, ateşe koyuyor. Kimse söylemeden körüğe basıyorum. Demir kiraz rengine gelince çıkarıp örsün üstünde uzun ve ince çekiyor; tık, tık, tık, döndürerek; ucunu da biraz büküyor. Öbür ucunu küçük bir elden kaymasın diye halka yapıyor. Soğuyunca eğeliyor. Uzun süre. Üstünde bir parmağa takılacak tek bir kenar kalmayana kadar.
Bana veriyor. Sonra yemeğe giriyor.
Elimde koçedıkla sönen ateşin başında kalıyorum.
Osip'in buna karşılık ne vereceğini sormadı. Hiçbir şey sormadı. Onun için kötü bir bahar oldu. İki adam bu örsün başında kaburgalarını kırdı. Bu evdeki her para döşemenin altına gidiyor. Artık üçte duruyor, geçen gece Fedya'ya bağırdı, bazı akşamlar o taburede öyle sessiz oturuyor ki başka bir yere gitmiş sanırsın.
Yine de bir parmağı incitemeyecek hale gelene kadar eğeledi onu. Kilisenin arkasındaki, hiç tanımadığı kör bir oğlan için.
Ertesi sabah onu Rodya'ya götürüyorum.
Çite değil. Eve. Annesi elimde bir şeyle kapıda durduğumu görüyor ve ben daha karar veremeden, kedi çağırır gibi beni içeri çağırıyor.
İçerisi karanlık. Gözlerimin alışması biraz sürüyor. Baca olmadığı için sobanın dumanı çatıya çıkıp delikten gidiyor; bir adam boyundan yukarıda kalan her şey simsiyah. Duvarlar, kirişler, tavan; bir böceğin sırtı gibi siyah ve parlak. O çizginin altında bir ev. Bir masa, bir sedir, köşede dokuma tezgâhı, sırığa asılı bir beşik. Çocuklar. Altıya kadar sayıp bırakıyorum. Biri öksüren kız kardeş. Artık iyi. İki küçükle birlikte sobanın üstünde oturmuş, bana bakıyor.
Kalabalık, fakir; duman, ıhlamur kabuğu ve süt kokuyor. Bir de sıcak. Sadece sobadan değil.
"Demircinin oğlu," diyor Rodya'nın annesi. İri bir kadın; kalçasında bebek, yüzünde un, kahkahası bütün kara odayı dolduruyor. "Ben Ulyana. Otur. Otur! Rodya, koşucun geldi."
Rodya'nın babası kapının yanındaki sedirde, ışığın girdiği yerde oturuyor; dizinde tahta bir kalıp, kalıpta yarım bir ayakkabı. Sakalına kabuk parçaları takılmış zayıf bir adam. Bana bakıyor, başını sallıyor ve işine dönüyor. Babamdan da az konuşuyor. Bunun mümkün olduğunu bilmiyordum.
"Osip," diyor Ulyana onun yerine. "Merhaba diyor."
Rodya yerde, babasının ayaklarının dibinde, şeritlerin başında.
Koçedığı eline koyuyorum.
Donup kalıyor.
Sonra parmakları başlıyor. Şeritlerin üstünden nasıl geçiyorsa bunun da üstünden geçiyorlar, ama daha yavaş, çok daha yavaş. Halka. Pürüzsüz gövde. Küçük kıvrım. Babamın o kadar uzun eğelediği uç. Ters çevirip hepsini bir de öbür yandan yapıyor. Dudakları kıpırdıyor. Ezberliyor sanırım, benim bir sayfayı ezberlediğim gibi.
"Demir bu," diyor.
"Babam yaptı. Senin için."
"Benim için." Göğsüne bastırıyor. "Babam için değil mi?"
"Senin babana çok küçük gelir."
Osip çalışmayı bırakmış. Elini uzatıyor. Rodya koçedığı, sanki geri alamayacakmış gibi yavaşça veriyor. Osip onu kapıdan gelen ışıkta evirip çeviriyor. Ucunu başparmağıyla deniyor. Halkaya bakıyor, hiçbir şey demiyor.
"İyi iş bu," diyor. Söylediği ilk şey. Sesi yumuşak, biraz kısık, pek kullanmıyormuş gibi. "Fazla iyi." Bana bakıyor. "Baban buna ne istiyor?"
"Hiçbir şey. Hediye."
"Biz hediye almayız." Yumuşak söylüyor ama ciddi. "Oğlum kilise kapısında şapkasını uzatıp oturuyor. Bir ev için bu kadar almak yeter."
Ulyana ağzını açıyor, sonra yine kapıyor.
Osip'e bakıyorum. Çocuklarla dolu bir ev, kara duvarlar, sakalında ağaç kabuğu.
"O zaman şeritlere yardım ederim," diyorum. "Her sabah. Sen de bana para verirsin."
Osip uzun bir an bana bakıyor. Sonra sakalının içinde gülümseme olabilecek bir şey oluyor.
"Bir kapik," diyor. "Bir haftalık şerit için. Düz olurlarsa."
"Olacaklar."
Olmayacaklar, bir süre olmayacaklar. Ama koçedığı Rodya'ya geri veriyor, Rodya da onu gömleğinin içine koyuyor. O sabah biraz sonra, babasının dizinin dibinde oturup onunla ilk ayakkabı parçasını örüyor. Sadece burnunu. Sadece birkaç sıra, yamuk; dilinin ucu dişlerinin arasında. Osip yarısını söküp ona yeniden gösteriyor. Ama koçedık girip çıkıyor ve çimenlere düşmüyor.
Benim şeritlerim ise başka bir mesele. Elle hâlâ yamuk oluyorlar.
O yüzden biraz hile yapıyorum. Bir yarık bir yana kaymaya başlayınca başparmaklarımın önünden ıslak kabuğun içine, lifler boyunca hissediyorum ve onlara düz bir çizgide ayrılmaları için en küçük itişi veriyorum. Bir şerit olmaması gereken yerden çatlamaya başlayınca iki yanını bir nefes boyu bir arada tutup oturmasını bekliyorum. Minicik bir şey. Parmaklarımı ısıtmaktan da küçük. Beni hiç yormuyor.
Hem alıştırma da oluyor. Her sabah bir sürü küçük itiş, her biri bir öncekinden biraz daha temiz.
Bir şey daha var. Çayırdan beri uğultuya her uzandığımda önce durup kendimi kontrol ediyorum. Burada gerek yok. İçimde öfke yok, kimseye zarar verme isteği yok. Sadece düzleşen şeritler.
"Yine eğiliyorsun," diyor Rodya, ilk sabah.
"Şeritleri düz yapıyor."
Bunu düşünüyor. "Bana öğretir misin?"
"Denemekten zarar gelmez."
Deniyoruz. Ellerimi bir sonraki şeridin üstünde onun ellerinin üstüne koyuyor ve bildiğim tek yolla anlatıyorum. Kabuğun içindeki ipliklerin nereden geçtiğini hisset. Sonra onlardan, çok nazikçe, o çizgi boyunca ayrılmalarını iste.
Rodya şeride kaşlarını çatıyor. Çekmemeye, sadece istemeye çalışıyor. Yamuk ayrılıyor.
"Hiçbir şey," diyor.
"Bir daha."
Yine yamuk. Ama bir sonrakinde, elleri hâlâ benimkilerin altındayken küçük itişimi veriyorum ve başı kalkıyor.
"İşte," diyor. "İçinde. Kapı gibi, ama küçük."
Bu ilk sabah.
İkinci sabah her ittiğimde hissediyor. Üçüncü sabah parmaklarıyla çekmeyi bırakıp önce şeridi dinliyor, yoldaki ayak seslerini dinlediği gibi. Dördüncü sabah şeritlerinden biri neredeyse düz çıkıyor, kendisi mi ben mi, ayırt edemiyor. Kendisiydi.
Hafta bitmeden ellerime hiç ihtiyacı kalmıyor. Başparmağını şeridin üstünde gezdiriyor, çizgiyi buluyor ve şerit her seferinde o çizgi boyunca düz ayrılıyor. Benimkiler kadar düz.
"Kolay," diyor.
Haftanın sonunda Osip avucuma bir kapik koyuyor. Gerçek bir kapik; kahverengi, aşınmış, pürüzsüz.
Döşemenin altına gidiyor. Sobadan üçüncü tahta. Babam koyarken beni izliyor. Hiçbir şey demiyor, gülmüyor da.
Ondan sonra çit bizim oluyor.
Sabahları teknenin başında, ellerimiz kızarırken bir oyun oynuyoruz. Rodya'nın fikri. Ona göre bu bir oyun.
"Yap," diyor.
Ben de bir şey yapıyorum. Bir labada yaprağının üstündeki su damlasını boncuk gibi donduruyorum. Parmaklarıma biraz sıcaklık veriyorum. Rodya'nın ellerinin etrafındaki suyu biraz ılıtıyorum.
"Şimdi," diyor Rodya.
Her seferinde. Neredeyse. Arada bir öyle küçük yapıyorum ki ben bile zor hissediyorum; o zaman kaşlarını çatıp bir şey demiyor. Ama on seferin dokuzunda, olduğu anda başını kaldırıp "şimdi" diyor; yere düşen bir paranın sesini duyan biri gibi.
Sonra çitin öbür tarafına geçip birkaç adım ötede çimenlere oturuyor, yeniden deniyoruz.
Orada onun için daha zor. Çok daha zor. İkide birini buluyor. Sonra üçte birini. Daha uzakta, mezarlık kapısının orada hiçbirini bulamıyor.
Demek tahmin değil. Gerçekten hissediyor, sobanın sıcağı gibi. Yakında güçlü. Birkaç adım ötede daha zayıf. Avlunun öbür ucunda hiç yok.
"Kimse bilmiyor," demiştim ona, şeritlerin ilk sabahı. "Bunu. Hiç kimse."
"Kime söyleyeceğim ki?" Bunu hiç üzülmeden söylüyor. "Kimse benimle konuşmuyor."
"Konuşuyorlar."
"Benim hakkımda konuşuyorlar. 'Kör çocuğa dikkat et.' 'Zavallıcık.' Şapkama yumurta koyuyorlar." Bir şeridi ayırıyor. "Bu konuşmak değil."
Buna söyleyecek bir şey bulamıyorum. Ben de bir şerit ayırıyorum. Yamuk oluyor. Uğultuyu kullanmadığımda hep öyle oluyor.
Ellerini gömleğine siliyor.
"Sana bakabilir miyim?"
Anlamıyorum. Sonra anlıyorum. Elleriyle demek istiyor.
"Olur."
Parmakları tekneden soğuk, ıhlamur kabuğu kokuyor. Yüzümün üstünden, koçedığın üstünden geçtikleri gibi çok hafifçe geçiyorlar. Alnım. Kaşlarım. Burnumdan aşağı. Ağzımın etrafı. Çenem. Kulaklarım; gıdıklıyor. Sonra yeniden alnıma çıkıyorlar, orada duruyorlar, kaşlarını çatıyor.
"Küçüksün," diyor.
"Dört yaşındayım. Senin gibi."
"Dört yaşında gibi konuşmuyorsun." Ellerini çekiyor. "Bana şeritleri anlatırken değil. O zaman Kirill Amca gibi konuşuyorsun."
Kirill Amca köyün muhtarı. Yetmiş yaşlarında. Yere bakarak konuşur.
Ulyana kucağında bebekle kapıda; o koca kahkahasını atıyor.
"Ne güzel çocuk bu demircinin oğlu," diyor. "Kız gibi kirpikleri var." Sonra hemen, nazar duymasın da bakmaya gelmesin diye sol omzunun üstünden hızlı hızlı üç kez tükürüyor.
Rodya emin olmak için parmaklarını yeniden, çok nazikçe kirpiklerime koyuyor.
Birkaç sabah sonra oyunun ortasında durup yüzünü bana çeviriyor.
"Neden nefesini tutuyorsun?"
"Duyabileyim diye."
"Gürültülü yapıyor seni." Şaşırmış gibi. "Tutunca kalbin güm güm güm atıyor. Buradan duyuyorum. Bir de kaskatı oluyorsun. Kedi görmüş köpek gibi."
"Gavrila, her şeyi dışarıda bırakman lazım diyor."
"Gavrila kim?"
"Büyük adam. Köpekleri olan."
"Ha. O." Rodya düşünüyor. "O da gürültülü."
Ellerini yeniden tekneye sokuyor.
"Dışarıda bırakmazsın," diyor. "İçeri alırsın. Hepsini. Dereyi, tavukları, annemi, çanı. Hepsini tanıyana kadar dinlersin. Sonra yeni bir şey olunca hemen sivrilir. Ayakkabındaki taş gibi."
Gavrila değirmende bir fare demişti. Rodya diyor ki: değirmeni tanı.
O gece deniyorum.
Sobanın üstünde değil. Masada, yemekten sonra, herkes oradayken. Büyükannem artık akşamları çömlek için iplik eğiriyor; parmak eklemleri şişince de iğiği tutamıyor. Annem de çoğu akşam yaptığını yapıyor. Büyükannemin ellerini kucağına alıp her birine bir iki iplik veriyor. Çok küçük.
Nefesimi tutmuyorum.
Odayı içeri alıyorum. Hepsini. Sobada çıtırdayan ateşi. Fedya'nın kaşığıyla tası sıyırmasını. Babamın artık biraz daha az dikkatli nefesini. Döşemenin altında, çömleğin oralarda bir cırcır böceğini. Farkında olmadan mırıldanan Maşa'yı. Geceleyin evi. Dört yıldır bu sesleri duyuyorum. Kendi ellerimi bildiğim gibi biliyorum.
Ve işte, tam ortasında, yeni bir şey. Bir eğilme.
Küçük. Çok küçük. Ancak aralık duran bir kapıdan gelen hava gibi, annemin ellerine doğru. Sonra duruyor; büyükannem parmaklarını büküyor, "Ah," diyor ve iğiği alıyor.
Nefesimi bırakıyorum. Ama hiç tutmamışım ki.
Tavan arasındakinden sadece bir parça daha iyi. Ama bir parça.
Üstünde BÜYÜ yazan rafa, tavan arasındaki satırın altına bir tane daha koyuyorum. Başkalarının büyüsü: değirmeni tanı.
Onun altına, çok küçük: Rodya'dan.
Troitsa, yani Kutsal Üçleme Bayramı, Paskalya'dan elli gün sonra geliyor ve köydeki her ev huş dallarıyla doluyor. Kapıların üstünde dallar. Kapı direklerine bağlanmış dallar. Yerlerde taze ot, bütün ev çayır gibi kokuyor. Kilisede bile köşelerde kovaların içinde huş dalları duruyor.
Troitsa öğleden sonrası kızlar çelenklerle nehre iniyor.
Çelenkleri huş dallarından ve çiçeklerden örüp suya bırakıyor, izliyorlar. Çelengin güzelce yüzüp giderse yakında evlenirsin. Batarsa evlenmezsin, ya da daha kötüsü. Aynı yerde dönüp durursa herkes sana güler. Nereye giderse kocan da oradan gelir.
Maşa bunların hepsinin saçmalık olduğunu söylüyor. Maşa çelengine bir saat harcıyor.
Fedya'yla ben kıyıdan, köyün oğlanlarının yarısıyla birlikte izliyoruz; hepsi sadece gülmeye geldiğini söylüyor.
Maşa kendi çelengini suya bırakıyor. Yüzüyor. Bir kez yavaşça dönüyor, sonra akıntı onu alıyor ve hızla, dümdüz, bütün öbürlerini geçip nehrin ortasına doğru akıp gidiyor. Şehre doğru.
"Uzağa," diyor kızlardan biri. "Maşa uzağa gidiyor."
"Bir memura," diyor Fedya. "Şehirde. Parmakları mürekkepli."
Maşa ona ıslak bir huş yaprağı fırlatıyor. Yüzü Paskalya yumurtası renginde. Yine de çelenk dönemeçte kaybolana kadar onu izliyor.
Troitsa'dan sonraki hafta rusalka haftası.
Kimse yüzmüyor. Kimse nehirde çamaşır yıkamıyor. Herkes de yanında pelin taşıyor. Kemere sıkıştırılmış bir demet. Kulağın arkasında bir dal. Önlük cebinde bir tutam. Bütün köy acı acı kokuyor.
Büyükannem akşam yemeğinde, sanki bilmiyormuşuz gibi kuralı anlatıyor.
"Birine rastlarsan sana elinde ne var diye sorar. Pelin dersin. O zaman seni bırakmak zorunda." Kaşığıyla Fedya'yı gösteriyor. "Başka bir şey dersen seni ölene kadar gıdıklar."
"Maydanoz dersem?" diyor Fedya.
"O zaman 'Sen benimsin, canım' der, ölene kadar gıdıklar."
Bu yıl köyün rusalkalar hakkında söyleyecek her zamankinden çok sözü var.
Herkes erken geldiklerini biliyor. Karlar erirken bataklığa gelmişler, askerlere çığlık attırmışlar, beyefendilerin arabasını çamura bulamışlar, çayırdaki askerlerin yarısını boyunlarına kadar çamura gömmüşler. Yaşlı kadınlar kuyu başında elleri ağızlarında anlatıyor. Her anlatışta askerler daha da büyüyor, çamur daha da derinleşiyor. Rusalkaların bu yıl öfkeli olduğunu söylüyorlar. Aç olduklarını söylüyorlar.
Fedya hepsini melek gibi bir yüzle dinliyor. Gece sobanın üstünde ise küplere biniyor.
"Çaldılar," diye fısıldıyor. "Bizim gecemizi."
"Kimse bir şey çalmadı," diye fısıldıyor Maşa. "Uyu."
"Herkes onlar yaptı diyor. Biz yaptık." Öbür yanına dönüyor. "Onları görmek istiyorum."
"Görecek bir şey yok."
"O zaman bakmaktan zarar gelmez."
Bu sefer ben Maşa'nın tarafındayım. Bu dünyada birçok şeyi kabullendim. Rünleri. Kristalleri. Kayık büyüklüğünde bir yayın balığını. Cüceleri, aşağı yukarı. Ama nehirden çıkıp elindeki otu soran boğulmuş kızlar mı? Bu büyü değil. Bu, çocuklar suya girip boğulmasın diye büyükannelerin anlattığı bir şey. Benim büyükannem de Nijniy'de aynı hikâyeyi Volga için anlatmıştı.
Ertesi sabah Rodya'ya anlatıyorum, çünkü artık Rodya'ya çoğu şeyi anlatıyorum. Her şeyi değil. Çoğu şeyi.
Ayırmayı bırakıyor.
"Ben onları duyuyorum," diyor.
"Kimi?"
"Onları. Her yaz. Değirmenin aşağısında, söğütlerin olduğu yerde. Geceleri, ortalık sessizken, şarkı söylüyorlar." Bunu çok sade söylüyor. Her şeyi böyle söyler. "Suyun altında. Anneme söyledim. Kurbağalar dedi." Kaşlarını çatıyor. "Kurbağalar değil. Ben kurbağaları bilirim."
Sonra hatırlıyorum. Çitin başındaki ilk sabah. Kuzmin Amca, İvan Peder ve değirmenin altında hiç ayağı olmayan bir şey. Uydurduğunu sanmıştım.
Sonuçta Fedya'nın dediği oluyor. Neredeyse hep öyle olur.
Ay neredeyse dolunayken, perşembe günü gidiyoruz.
Fedya'yla ben. Maşa da, çünkü madem ölü kızlar bizi boğacak, ben size demiştim demek için orada olacakmış. Bir de Rodya, çünkü yeri bilen o.
Maşa kimsenin pelinsiz gitmesine izin vermiyor. Banyanın arkasından kocaman bir demet getirmiş. Çıkmadan önce her kemere bir demet bağlıyor, iki kez düğümlüyor, kontrol ediyor. Sonra bir daha kontrol ediyor.
Köpekler duymasın diye bahçelerin arkasından, uzun yoldan gidiyoruz. Kuzminlerin çitinin üstünden. Kilisenin arkasından dolaşıp kara eve.
Yazın Rodya kapının yanındaki sundurmada, eski çuvalların üstünde uyuyor, çünkü ev fazla kalabalık ve fazla sıcak. Kapıyı tırmaladığımda çoktan kalkmış. Maşa ona da bir demet bağlıyor. Burnuna götürüp hapşırıyor.
Sonra ıslak çimenlerin arasından dereye, dere boyunca da değirmene.
Değirmen gece sessiz. Çarkın aşağısında nehir genişleyip durgun bir göle dönüşüyor; üstüne söğütler sarkmış, o kadar alçaktan ki dallarının uçları suya değiyor. Ay gölün üstünde. Suyun yüzünde diz boyu, beyaz bir sis var.
Kıyıdaki söğüt köklerinin arasına oturup bekliyoruz.
Kurbağalar. Sivrisinekler. Onları şaplatan Fedya. Bentten akan su. Uzun süre sadece bunlar.
"İşte," diyor Rodya.
Başka kimse bir şey duymuyor. Fedya ağzını açıyor, Maşa elini onun ağzına kapatıyor.
Sonra ben de duyuyorum. Çok hafif. Uzaklardan, şarkı söyleyen bir ses; sanki yan evde biri, pencereler kapalıyken şarkı söylüyor. Bir kız sesi. Seçebildiğim hiçbir kelime yok. Yavaş ve tatlı, iniyor çıkıyor; suyun altından geliyor.
Rodya'nın öğrettiği gibi geceyi içeri alıyorum. Kurbağaları. Bendi. Maşa'nın elinin altında burnundan soluyan Fedya'yı. Fazlasıyla hızlı atan kendi kalbimi.
Ve yeni bir şey var.
Eğilme değil bu. Kimse bir şey yapmıyor. Trendeki kristalin o derin, soğuk kuyusuna da benzemiyor. Daha önce hiç hissetmediğim bir şey.
Bir şekil.
İnce. Eski. Bana kilise basamağındaki çukuru hatırlatıyor, içeri girerken herkesin ayağının bastığı o çukuru. Neden bilmiyorum. Öyle hissettiriyor işte.
Pek fazla da değil. Hafif, kenarları ince.
Sis kıpırdıyor.
Gölün ortasında, ayın olduğu yerde su kabarıyor. Suyun böyle yaptığını daha önce bir kez görmüştüm; nehrin buzu çözüldüğü bahar, Dede yayın balığı yukarı çıktığında. Ama bu sefer çıkan siyah bir sırt değil. Bir baş.
Bir kız başı. Sonra omuzları. Sonra biraz ötede bir tane daha. Bir tane daha.
Üç tane. Kara sudan yavaş yavaş çıkıyorlar, bellerine kadar suyun içinde duruncaya kadar. Maşa'dan pek büyük olmayan kızlar; uzun, beyaz, sırılsıklam gömlekler içinde. Saçları açık; uzun, koyu, damlıyor, ta suya kadar iniyor. Solgunlar. Hiç güneş görmemiş bir şey gibi solgun.
Güzeller. İşin en kötüsü bu. Çok güzeller. Neredeyse annemle Maşa kadar güzeller; o ikisine yaklaşan başka kimseyi görmedim.
Annem için herkes bunu söyler. Nehir yolunun aşağısındaki köylerin kadınları, annem onlara gittiğinde söyler. Kâhyanın gözleri de söyler, bu daha kötü. Maşa'nın da yüzü aynı yüz olacak.
Ama annemin yüzü kıpırdar. Yorulur, güler, bizim için endişelenir. Maşa da hiç yoktan saç diplerine kadar kızarır.
Rusalkaların yüzü kıpırdamıyor. İkonalardaki yüzler gibi pürüzsüz ve hareketsiz; ikonalar ıslak olsa ve gülümsese, öyle. Vücudumdaki bütün tüyler diken diken.
Şarkıyı kesiyorlar.
Belden aşağıları suda, gölün içinden yavaş yavaş bize doğru geliyorlar. Su etraflarında uzun, koyu dalgalarla ayrılıyor, sis kıvrılıp çekiliyor.
Öndeki, söğüt köklerinin suya girdiği yerde, kıyının dibinde duruyor; Fedya'nın ayaklarından bir kol boyu ötede.
"Elinde ne var?" diyor.
Sesi yumuşak, çok şefkatli; soğuk su gibi içimden geçiyor.
Fedya cevap vermiyor.
Bunu herkesten çok isteyen, bir haftadır planlayan, on dört yaşına gelince ormandaki bütün kül kurtlarını öldüreceğini söyleyen Fedya, çit direği gibi donup kalmış. Ağzı açık. Hiçbir şey çıkmıyor.
"Pelin!" diyor Maşa. Yüksek ve keskin; kayıkçının karısına "Hayır" dediği gibi. Demeti yüzünün önüne kaldırıyor. "Pelin!"
Rusalka geri çekiliyor.
Üçü birden. Çok değil. Bir adım. Maşa'nın elindeki acı, gri demete kedinin suya baktığı gibi bakıyorlar.
Sonra ikincisi bana bakıyor.
Suyun içinden, kıyı boyunca, köklerin arasında oturduğum yere doğru yavaş yavaş geliyor. Yakın. Daha yakın. Artık kokusunu alıyorum. Soğuk nehir, altında da tatlı bir şey; bir kavanozda fazla bekletilmiş çiçekler gibi.
"Ya sen, küçüğüm?" diyor. "Senin elinde ne var?"
Kemerime uzanıyorum.
Orada hiçbir şey yok.
Bizim kapıyla burası arasında bir yerde Maşa'nın çift düğümü çözülmüş.
Rusalka gülümsüyor. Küçük, düzgün dişleri var. Elini sudan çıkarıp bana doğru uzatıyor, çok yavaşça; sanki ürkütmek istemediği bir kuşmuşum gibi. Parmakları uzun ve ince, gölete geri su damlıyor.
Uğultuya uzanıyorum.
Orada. Hep orada. Hazır geliyor, tıpkı çayırdaki gibi. Sonra duruyor, çünkü onunla ne yapacağımı bilmiyorum.
Ne yapacağım? Etrafındaki suyu mu ısıtacağım? Donduracak mıyım? Ne olduğunu bilmiyorum. Ona neyin zarar verdiğini, bir şeyin verip vermediğini bilmiyorum. Elimdeki her numara işe yarıyor, çünkü bir şeyin neden yapıldığını ve ne yapacağını biliyorum. Onun neden yapıldığını bilmiyorum. Ne yapacağını bilmiyorum.
Bu hayatta ilk kez uğultunun söyleyecek bir şeyi yok.
Parmakları yüzümden bir karış ötede. Onlardan gelen soğuğu hissedebiliyorum.
Sonra avucuma bir şey bastırılıyor.
Rodya.
Köklerin arasında, yanımda. Kıpırdadığını duymadım. Onun geldiğini göremezdi. Hissetmiş, sonradan anlatıyor. Ben eğildiğimde beni nasıl hissediyorsa öyle değil. Daha soğuk bir şey, onu baştan sona sarmış, bana doğru çekiyor. Bir şey istiyor. Rodya kendi pelin demetini ikiye bölmüş; yarısını avucuma itiyor, parmaklarımı kendi parmaklarıyla üstüne kapatıyor.
"Söyle," diye fısıldıyor.
"Pelin," diyorum.
Küçük çıkıyor. Dört yaşında bir çocuğun sesi. Yetiyor.
Rusalka duruyor.
Uzun bir an yumruğumdaki acı dallara bakıyor. Sonra bana bakıyor, tam yüzüme. Gözleri gece nehrinin renginde, dipsiz. Başını Rodya'nın yaptığı gibi yana eğiyor, bir şeyi dinliyormuş gibi.
Sonra batıyor.
Hızlı değil. Çıktığı kadar yavaş iniyor suya; sonunda sadece saçları kalıyor, yüzeyde yosun gibi yayılmış, sonra o da kalmıyor. Öbür ikisi peşinden gidiyor. Sis o yerin üstüne kapanıyor.
Biraz sonra, karşı kıyıda, söğütlerin altında, uzakta şarkı yeniden başlıyor.
Koşmuyoruz. Maşa izin vermiyor. Dere boyunca çok hızlı yürüyerek dönüyoruz; tek sıra, el ele, Rodya Maşa'yla benim aramda. Değirmen gözden kaybolana kadar kimse tek kelime etmiyor.
Maşa titriyor. Ben titriyorum. Fedya gölden beri tek kelime etmedi.
Dere yolunun yarısında, ıslak çimenlerin içinde Fedya gülmeye başlıyor.
Yüksek sesle değil. Burada gülemez. Eli ağzında, iki büklüm gülüyor. Tıpkı banyadaki gibi.
"Küçüğüm," diyor nefes nefese. "Ona küçüğüm dedi."
Sonra Maşa da gülüyor, ben de, Rodya da. Ay ışığında çimenlerin içinde dördümüz, ıslak, titreyerek gülüyoruz; ta ki Maşa "Şşt!" diyene kadar. Sonra yolumuza devam ediyoruz.
Kilisenin arkasındaki sundurma kapısında Fedya, Maşa'yla bana doğru eğiliyor.
"Artık gerçeği biziz," diye fısıldıyor. "Onlar sahtesi."
Maşa dirseğiyle dürtüyor onu.
Rodya'nın yüzü bize dönüyor. Duydu. Tabii ki duydu. İvan Peder'in tavuk yürüyüşünü mezarlığın öbür ucundan duyar o.
"Ne gerçeği?" diyor.
"Hiç," diyor Maşa. "Fedya, Fedyalık yapıyor."
Rodya bir daha sormuyor. Ben anlatmadıkça hiçbir şeyi bir daha sormaz. Bunu seviyorum onda.
Maşa ıslak çimenlere, önüne diz çöküp iki elini birden tutuyor.
"Teşekkür ederim, Rodya," diyor.
"Ne için?"
"Kolya için."
Rodya düşünüyor.
"O benim arkadaşım," diyor.
Pelin yarısını elinde tutarak sundurma kapısından içeri, çuvallarına giriyor. Kapı kapanana kadar izliyorum.
Gece cadıları üç kişi. Bu bir söz; bir banyada, serçe parmaklarımızla verilmiş. Rodya onun içinde değil. Böyle bir söz olduğunu bile bilmiyor.
Ama bu gece pelinini ikiye böldü ve kimse istemeden yarısını bana verdi.
Eve dönerken, Kuzminlerin çitinde kendi pelin demetimi buluyorum. İpinden bir çiviye asılı duruyor, tam takıldığı yerde.
Sobanın üstünde, karanlıkta pelini yüzümün önüne kaldırıyorum.
Pelin. Absintin denen bir şey yüzünden acı. Tujon denen bir şey yüzünden tehlikeli. Birinci sınıfta laboratuvar kitabındaydı, içilmeyecek şeylerin olduğu sayfada. Sandıktaki giysilerden güveyi uzak tutar. Durdurabileceği tek şey bu olmalı.
Ama onu durdurdu.
Karanlıkta yatıyorum ve sormadan duramıyorum.
Neydi onlar? Bir zamanlar kız mıydılar? Sadece kıza benzeyen bir şey mi? Gerçek miydiler, yoksa dört çocuk siste kendi kendini korkuttu mu? Rodya onu hissetti. Ben de o şekli hissettim.
O zaman neden durdu? Bitki yüzünden mi? Kelime yüzünden mi? Yoksa bütün köylerdeki bütün büyükannelerin aynı hikâyeyi o kadar uzun zamandır anlatması yüzünden mi?
Bilmiyorum. Nereden başlayıp öğreneceğimi bile bilmiyorum.
Üstünde BÜYÜ yazan rafa bu sefer bir satır koymuyorum. İki soru koyuyorum. Onlar ne? Pelin neden işe yaradı?
O rafta, nasıl deneyeceğime dair hiçbir fikrim olmayan ilk şey bu.